กลุ่มประชาชนร่างรัฐธรรมนูญ (ConforAll) ขอ 50,000 รายชื่อ ชวนประชาชนเข้าชื่อเสนอให้จัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่โดยสภาร่างรัฐธรรมนูญ (สสร.) ที่มาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชน 100%
ในปี 2566 กลุ่ม ConforAll ซึ่งเกิดจากการรวมตัวของกลุ่มนักกิจกรรมและเอ็นจีโอหลายองค์กร ร่วมรวบรวมรายชื่อประชาชนกว่า 211,904 รายชื่อ เสนอให้ทำประชามติเพื่อถามประชาชนว่าเห็นชอบหรือไม่ให้มีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ก่อนวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 จะมีการทำกิจกรรมรณรงค์ให้ประชาชนลงประชามติ “เห็นชอบ” ให้มีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่
แม้ตอนแรก พรรคภูมิใจไทยในฐานะแกนนำรัฐบาลไม่ได้มีท่าทีสนใจการแก้ไขรัฐธรรมนูญ กระนั้น 20 พฤษภาคม 2569 พรรคภูมิใจไทยได้ยื่นเสนอร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญ เพิ่มหมวด 15/1 การจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ต่อประธานรัฐสภา โดยมีสาระสำคัญ 2 ประเด็น คือ การกำหนดให้สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ (สสร.) มาจากการเลือกของรัฐสภา และให้สมาชิกวุฒิสภา (สว.) ให้ความเห็นชอบร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่อย่างน้อย 1 ใน 4 ซึ่งเพิ่มจากเกณฑ์ที่ต้องได้เสียงเห็นชอบเกินกึ่งหนึ่งของรัฐสภา
ด้วยเงื่อนไขที่มาของผู้ร่างรัฐธรรมนูญของพรรคภูมิใจไทย ซึ่งถูกมองว่าการให้ สว. เลือกผู้ร่างรัฐธรรมนูญ และเพิ่มเงื่อนไขที่ต้องใช้เสียง สว. 1 ใน 4 อนุมัติผ่านรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ เป็นการเพิ่มอำนาจให้ สว. กลุ่ม ConforAll จึงต้องการรวบรวมรายชื่อประชาชน 50,000 รายชื่อ เพื่อเสนอร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญให้มีกระบวนการจัดทำรัฐธรรมนูญที่เป็นประชาธิปไตยและเน้นการมีส่วนร่วมของประชาชนอย่างทั่วถึง ครอบคลุม และหลากหลาย
สสร. ต้องมาจากการเลือกตั้ง
เสนอให้มีการเลือกผู้ร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ โดยสภาร่างรัฐธรรมนูญ (สสร.) ต้องมาจากการเลือกตั้ง ซึ่งแบ่งเป็น สสร.แบบแบ่งเขต และ สสร.แบบบัญชีรายชื่อ มีรายละเอียดดังนี้
- สสร.แบบแบ่งเขต 150 คน เป็นตัวแทนระดับจังหวัด คล้ายกับการเลือก ‘สส.แบบแบ่งเขต’ เพื่อสร้างหลักประกันว่าประชาชนจะมี ‘ตัวแทนในเชิงพื้นที่’ ครอบคลุมทั่วทั้งประเทศ
- สสร.แบบบัญชีรายชื่อ 150 คน เป็นตัวแทนระดับประเทศ โดยให้ผู้สมัครลงสมัครรับเลือกตั้งในรูปแบบทีมตั้งแต่ 10 คน ขึ้นไป แต่ต้องไม่เกิน 150 คน เพื่อให้ประชาชนเลือก “ทีมที่ใช่ที่สุด” ซึ่งอาจเป็นตัวแทนในเชิงกลุ่มประชากร อัตลักษณ์ นโยบาย หรืออุดมการณ์ทางการเมือง จากนั้นให้นำคะแนนที่แต่ละทีมได้มาคำนวณเป็นจำนวน สสร. ที่พึงจะได้รับ แล้วนำคะแนนมาคำนวณคล้ายกับ ‘สส.บัญชีรายชื่อ’
การยกร่างรัฐธรรมนูญต้องรับฟังและเปิดเผยต่อประชาชน
สสร. จะมีหน้าที่ในการจัดทำ ‘กรอบการยกร่างรัฐธรรมนูญใหม่’ โดยต้องเน้นกระบวนการมีส่วนร่วมและการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนอย่างทั่วถึงและต้องเปิดเผยให้ประชาชนสามารถติดตามได้โดยง่าย สะดวก และรวดเร็ว
นอกจากนั้น สสร. จะต้องดำเนินการแต่งตั้งคณะกรรมาธิการยกร่างร่างรัฐธรรมนูญ (กมธ.ยกร่างฯ) จำนวนไม่เกิน 35 คน เพื่อทำหน้าที่ยกร่างรัฐธรรมนูญตามกรอบการยกร่างรัฐธรรมนูญ และเสนอร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ต่อสภาร่างรัฐธรรมนูญเพื่อให้ความเห็นชอบ โดยมีเงื่อนไขดังนี้
- แต่งตั้งจากสมาชิก สสร. ไม่น้อยกว่า 25 คน
- แต่งตั้งจากผู้เชี่ยวชาญในด้านต่างๆ ได้ไม่เกิน 10 คน
- และต้องคำนึงถึงความหลากหลายและครอบคลุมเพื่อให้ทุกกลุ่มมีส่วนร่วม
- ต้องไม่เคยเป็นสมาชิก ที่ปรึกษา ผู้ปฏิบัติงาน ของคณะรัฐประหาร หรือถูกแต่งตั้งโดยตรงจากคณะรัฐประหาร รวมถึงเป็นผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการจัดทำรัฐธรรมนูญภายใต้คณะรัฐประหารมาก่อน
ร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ต้องได้รับเสียงเห็นชอบจาก สสร. และประชาชนเท่านั้น
หลัง กมธ.ยกร่างฯ ยกร่างรัฐธรรมนูญใหม่แล้วเสร็จจะต้องผ่านอีก 2 ด่าน ดังนี้
- ต้องได้รับเสียงเห็นชอบจาก สสร. ไม่น้อยกว่า 3 ใน 5 ของสมาชิกที่มีอยู่ ก่อนส่งให้นายกรัฐมนตรีและ กกต. จัดออกเสียงประชามติ โดย สสร. และ กมธ.ยกร่างฯ ต้องร่วมกันทำคำอธิบายสาระสำคัญที่เข้าใจง่ายแจกจ่ายให้ประชาชน และต้องคุ้มครองเสรีภาพในการแสดงออกของประชาชนในการรณรงค์ออกเสียงประชามติ
- ต้องได้รับเสียงเห็นชอบจากการออกเสียงประชามติโดยประชาชน โดยยึดเสียงข้างมากของผู้มาใช้สิทธิ
ทั้งนี้ กรณีที่มีเสียง สสร. เห็นชอบร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ไม่ถึง 3 ใน 5 ของสมาชิกที่มีอยู่ หรือประชาชนลงมติ ‘ไม่เห็นชอบ’ กับร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่เป็นเสียงข้างมาก ให้ถือว่า “ร่างรัฐธรรมนูญนั้นเป็นอันตกไป”
หากร่างรัฐธรรมนูญตกไปแล้ว คณะรัฐมนตรี หรือ สส. ไม่น้อยกว่า 1 ใน 10 หรือ สส. และ สว. รวมกันไม่น้อยกว่า 1 ใน 10 มีสิทธิเสนอญัตติต่อรัฐสภาเพื่อขอมติจัดทำร่างใหม่ โดยต้องได้เสียงเกินกึ่งหนึ่งของรัฐสภา แต่หากรัฐสภามีมติอย่างใดอย่างหนึ่งแล้ว ก็ห้ามเสนอญัตติซ้ำอีกจนกว่าจะมีการเลือกตั้งทั่วไปครั้งใหม่ และให้จัดเลือกตั้ง สสร. ใหม่ภายใน 60 วัน โดยห้าม สสร.ชุดเดิมลงสมัครซ้ำ
แคมเปญนี้ เปิดตัวมาแล้ว 1 เดือน ซึ่งตอนนี้มีประชาชนลงชื่อแล้วประมาณ 28,000 คน หมายความว่า ต้องการอีกประมาณ 22,000 รายชื่อ เพื่อนำร่างดังกล่าวยื่นต่อรัฐสภา
