“เราอยากทำเพื่ออธิบายให้คนรุ่นใหม่เข้าใจว่าเหตุการณ์ 6 ตุลา มันไม่ใช่แค่ฆ่ากันแล้วจบ หลังจากนั้นยังมีอะไรหลายๆ อย่างเกิดขึ้น และเป็นสิ่งที่เกิดซ้ำหลายๆ ครั้งในประเทศ”
ในวาระครบรอบ 50 ปี 6 ตุลา มีการจัดกิจกรรมต่างๆ มากมาย หนึ่งในนั้นคือกิจกรรมศาลจำลอง The Trial ห้องพิจารณาคดีที่ 4 ที่ระบุว่า เป็นการจำลองการพิจารณาคดี 6 ตุลา ซึ่งมีนักศึกษาและประชาชน 18 คนถูกนำขึ้นศาลทหาร ด้วยข้อหาเป็นคอมมิวนิสต์ กบฏ ฆ่าเจ้าหน้าที่ และมาตรา 112 พวกเขาต้องเริ่มต้นต่อสู้คดีโดยไม่มีแม้แต่ทนายอยู่ข้างตัว
The MATTER พูดคุยกับ ทราย-กุณฑิกา นุตจรัส ทนายความและผู้ร่วมจัดกิจกรรมนี้ ถึงที่มาของกิจกรรมและ เนื้อหาที่จะถูกนำเสนอว่าจะสะท้อนถึงกระบวนการยุติธรรมอย่างไรบ้าง
ทำไมถึงสนใจนำเสนอเรื่องห้องพิจารณาคดี 6 ตุลา?
นอกจากการเป็นทนายแล้ว หมวกอีกใบของกุณฑิกายังเป็นลูกสาวของ ทนายด่าง-กฤษฎางค์ นุตจรัส นักศึกษาในยุค 6 ตุลา 2519 ซึ่งเป็นผู้อยู่ในเหตุการณ์ล้อมปราบดังกล่าว และรอดชีวิตมาได้
กุณฑิกาเห็นมาตลอดช่วงวัยเด็กว่า “6 ตุลา ไม่ได้ถูกอนุญาตให้พูดถึง” กระทั่งมีการจัดงานรำลึกในโอกาสครบรอบ 20 ปี และเริ่มมีการชำระประวัติศาสตร์ ซึ่งเธอจำได้ว่าพ่อและเพื่อนๆ ของพ่อทุกคนพยายามที่จะผลักดันเพื่อสื่อสารให้โลกในยุคนั้นรับรู้ว่าเคยเกิดอะไรขึ้น
นอกจากนั้น การเข้าศึกษาต่อในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ทำให้กุณฑิกามีโอกาสไปร่วมทำบุญในวาระครบรอบเหตุการณ์ 6 ตุลาในทุกๆ ปีอีกด้วย
“การรำลึก 6 ตุลา จะมีการทำบุญทุกปี ซึ่งหลายคนมักเรียกว่า ‘งานเชงเม้งคน 6 ตุลา’ โดยที่เขาไม่รู้ว่าจริงๆ แล้ว ‘การทำบุญ’ เป็นสิ่งเดียวที่สามารถทำได้ในปี 2520 … เพราะตอนนั้นอาจารย์ที่ไปสอนก็ถูกค้นตัว นักศึกษาก็ไม่สามารถทำกิจกรรมอะไรได้” กุณฑิกา กล่าว
นอกจากนี้ กุณฑิกาเชื่อว่ายังมีคนจำนวนไม่น้อยที่จำเหตุการณ์ 14 ตุลา 2516 และ 6 ตุลา 2519 สลับกัน ดังนั้น เธอจึงอยากใช้ช่วงชีวิตที่เหลืออยู่ในการนำเสนอแง่มุมเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในช่วง 6 ตุลาให้มากที่สุดเท่าที่จะได้
‘The Trial ห้องพิจารณาคดีที่ 4’ จึงเป็นการเล่าเรื่องราวที่เกิดขึ้นในศาลทหารขณะนั้น ซึ่งอาจสะท้อนมาถึงปัจจุบันที่ยังมีการพิจารณาคดีพลเรือนในศาลทหารอยู่เรื่อยมาเมื่อเกิดการรัฐประหาร
“เราอยากทำเพื่ออธิบายให้คนรุ่นใหม่เข้าใจว่าเหตุการณ์ 6 ตุลา มันไม่ใช่แค่ฆ่ากันแล้วจบ หลังจากนั้นยังมีอะไรหลายๆ อย่างเกิดขึ้น และเป็นสิ่งที่เกิดซ้ำหลายๆ ครั้งในประเทศ ยกตัวอย่าง ไม่กี่สิบปีที่แล้ว 10 ปีที่แล้ว รังสิมันต์ โรม ยังต้องขึ้นศาลทหารอยู่เลย” กุณฑิกา กล่าว
‘The Trial ห้องพิจารณาคดีที่ 4’ เป็นเรื่องเกี่ยวกับอะไร?
The Trial ห้องพิจารณาคดีที่ 4 มีรูปแบบการเล่าเรื่องแบบ ‘ศาลจำลอง’ ซึ่งเป็นวัฒนธรรมของนักศึกษาคณะนิติศาสตร์ โดยจะจัดขึ้นที่ห้องศาลจำลอง มารุต บุนนาค มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์
กุณฑิกาบอกว่า รู้สึกขอบคุณคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ มากๆ ที่ให้ใช้สถานที่ดังกล่าว เนื่องจากการเลือกสถานที่นี้มีความสำคัญที่ มารุต บุนนาค เป็นทนายอาสาในคดี 6 ตุลา และอาคารคณะนิติศาสตร์ก็เป็นพื้นที่ที่มีการบุกฆ่านักศึกษาและประชาชน
การแสดงศาลจำลองนี้จะพาผู้ชมไปทบทวนความทรงจำ ผ่านเรื่องราวที่ได้จากการสัมภาษณ์ผู้ผ่านเหตุการณ์เหล่านั้นโดยตรง ประกอบกับสำนวนคดีจริงมาพัฒนาเป็นศาลจำลอง
“เราอยากให้คนที่เขาไปนั่งชมเข้าใจว่าการขึ้นศาลทหารเป็นอย่างไร ผ่านการจำลองการเบิกความ เพื่อให้ผู้ชมได้รับความรู้สึกเดียวกับคนที่เคยต้องผ่านเหตุการณ์นั้น” กุณฑิกา กล่าว
ความพิเศษของ ‘The Trial ห้องพิจารณาคดีที่ 4’ คืออะไร? ทำไมถึงเป็นเรื่องที่ทุกคนไม่ควรพลาด?
“ประการแรกเลย คือ สถานที่อาจจะไม่เพียงพอต่อความต้องการ เนื่องจากห้อง มารุต บุนนาค มีขนาดค่อนข้างเล็ก เมื่อมีการจัดสถานที่แล้วอาจจุผู้คนได้น้อยกว่าปกติ แต่ทางทีมงานก็มีความพยายามที่จะจัดสรรพื้นที่อย่างเต็มที่” กุณฑิกา ตอบ
อย่างที่กล่าวไปก่อนหน้านี้ว่า การแสดงศาลจำลองเป็นวัฒนธรรมของคณะนิติศาสตร์ หลายครั้งพื้นที่ในห้องก็จะไม่เพียงพอต่อความสนใจของนักศึกษา เมื่อศาลจำลองครั้งนี้เป็นการนำเสนอคดีประวัติศาสตร์และมีผู้ให้ความสนใจจำนวนมาก ก็มีความเป็นไปได้ที่ที่นั่งอาจจะไม่เพียงพอต่อความต้องการ
ประการที่ 2 คือ ผู้ชมอาจคาดไม่ถูกว่านักแสดงคนได้รับบทอะไร ซึ่งต้องติดตามกันต่อไป
ประการสุดท้าย คือ นี่ยังเป็นช่วงเวลาที่จะได้เห็นความเป็นมนุษย์ของตัวละครเหล่านี้ เพราะตัวละครเหล่านี้ยังมีชีวิต ดังนั้น เรื่องราวที่ถูกนำเสนอก็เป็นเรื่องจริงจากประสบการณ์ของผู้คนที่ทีมงานได้เข้าไปสัมภาษณ์เพื่อนำมาเขียนบท
“เราต้องชื่นชมทีมเขียนบทนะ พวกเขาทำงานหนักมากจริงๆ ในการที่จะค้นหาหลักฐาน พยาน และความเป็นจริงแห่งอารมณ์ความรู้สึกของตัวละครบางคน” กุณฑิกา เน้นย้ำ
ประเด็นที่อยากสื่อนี้ สะท้อนอะไรเกี่ยวกับกระบวนการยุติธรรมบ้าง?
“50 ปีที่ผ่านมา เราไม่ได้ไปไหน” กุณฑิกา ตอบ
ในฐานะทนายความ กุณฑิกาเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในศาลช่วงปี 2519 ยังคล้ายกับสิ่งที่เกิดขึ้นในการพิจารณาคดีปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นการไม่ให้สิทธิประกันตัว การพิจารณาคดีโดยศาล หรือแม้แต่การนำพลเรือนไปขึ้นศาลทหารเมื่อเกิดการรัฐประหาร
“คนอายุ 18 ปี ที่เขาเสียชีวิตไปในยุค 6 ตุลา เขาพยายามจะบอกว่า ‘สังคมต้องดีกว่านี้นะ กฎหมายต้องดีกว่านี้’ เขาเห็นเพื่อนแรงงานถูกแขวนคอ เขาก็ออกมาต่อสู้ว่าไม่ควรมีใครต้องโดนอีกแล้ว … แต่ทุกวันนี้เรื่องราวเหล่านนั้นยังเกิดขึ้น คนที่ออกมาเรียกร้องให้มีการปฏิรูปสังคมยังถูกดำเนินคดี หลายคนไม่ได้รับการประกันตัว ตอนนั้น สุธรรม แสงประทุม กับพวกทั้ง 18 ก็ไม่ได้ประกันตัว”
“จำเลยของเรา (ในปัจจุบัน) บางคนเป็นคดีอยู่ในเกณฑ์ได้นิรโทษกรรมตาม พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข ก็ยังไม่ได้รับการประกันตัว บางทีเรายื่นเรื่องตอนเช้า ตอนเที่ยงก็ออกคำสั่งมาแล้วว่าไม่อนุญาต”
ดังนั้น กุณฑิกาจึงรู้สึกว่าสังคมไทยไม่เคยผ่านพ้นความขัดแย้งนี้ไปได้เลย ไม่ว่าจะผ่านระบบกฎหมายยุคไหน ไม่ว่าจะเกิดเหตุการณ์ 6 ตุลา, เหตุการณ์เสื้อแดงปี 2553, การรัฐประหาร 2557, การชุมนุมของคนรุ่นใหม่ในปี 2563 และการดำเนินคดีกับประชาชนอย่างหนักหน่วงในปี 2565 จนถึงปัจจุบัน
การแสดงศาลจำลองผ่าน The Trial ห้องพิจารณาคดีที่ 4 จึงเป็นเพียงการเล่าเรื่องที่เกิดขึ้นช่วงหนึ่งของประวัติศาสตร์สังคมไทย ที่อาจสะท้อนมาถึงกระบวนการยุติธรรมในปัจจุบัน ทั้งนี้ หากผู้ชมจะคิดหรือรู้สึกต่างจากคณะผู้จัดทำ กุณฑิกาก็ยังยินดีที่จะเป็นอย่างนั้น และขอเชิญชวนทุกคนให้ร่วมติดตามและไปรับชมการแสดงครั้งนี้
📌หากใครสนใจ The Trial ห้องพิจารณาคดีที่ 4 สามารถติดตามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่
- Facebook Page: The Trial ห้องพิจารณาคดีที่ 4
- https://www.facebook.com/TheTrial6Oct
