ย้อนกลับไปในปี 2021 ไม่นานหลังจากที่กลุ่มตาลีบันกลับมาปกครองอัฟกานิสถานอีกครั้ง ก็มีการประกาศ “ห้ามผู้หญิงเรียนมัธยม” หรือห้ามเรียนตั้งแต่เกรด 7 ถึง 12 เป็นต้นไป โดยสั่งให้โรงเรียนมัธยมเปิดสำหรับนักเรียนชายเท่านั้น ทำให้ขณะนั้นมีเด็กหญิงกว่า 2 ล้านคน ต้องถูกกีดกันจากระบบการศึกษาไปอย่างน่าเศร้า
ผ่านมาแล้วราว 4 ปี ก็มีนักเรียนหญิงหลายคนที่ไม่ยอมทิ้งความฝันด้านการศึกษา หนึ่งในนั้นคือ “ชมรมหนังสือลับๆ” ของผู้หญิงชาวอัฟกัน ที่ท้าทายกลุ่มตาลีบันด้วยการรวมตัวอ่านหนังสือ
ชมรมดังกล่าวชื่อว่า “ผู้หญิงกับหนังสือและจินตนาการ (women with books and imagination)” ซึ่งผู้หญิงชาวอัฟกัน 5 คน จะรวมตัวกันทุกวันพฤหัสบดีตามสถานที่ต่างๆ เพื่อมานั่งอ่านหนังสือด้วยกัน โดยพวกเธอไม่ได้อ่านเพื่อความบันเทิง แต่เพื่อทำความเข้าใจชีวิตและโลกที่อยู่รอบตัว
“ตอนที่พวกเขาห้ามไม่ให้เราไปโรงเรียน ฉันสิ้นหวังไปหมด แม้แม่จะให้กำลังใจฉัน แต่ฉันก็รู้ว่าอะไรๆ ก็คงไม่ดีขึ้น” หนึ่งในสมาชิกชมรมกล่าวกับ The Guardian ว่าสุดท้ายเธอก็ตัดสินใจทำอะไรด้วยตัวเอง ด้วยการสร้างชมรมอ่านหนังสือนี้ขึ้นมา
หนังสือที่พวกเธอเลือกอ่านก็ไม่ธรรมดา เพราะล้วนเป็นวรรณกรรมคลาสสิก และส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับประเด็นเรื่องอำนาจ ความทุกข์ทรมาน และบทบาทของสตรี ยกตัวอย่างผลงานที่พวกเธออ่าน ได้แก่ Animal Farm ของ George Orwell, The Old Man and the Sea ของ Ernest Hemingway, I’ll Turn Off the Lights และ Symphony of the Dead ของ Zoya Pirzad และ Abbas Maroufi ด้วยเช่นกัน
หญิงสาวกลุ่มนี้บอกว่า หนังสือส่วนใหญ่ที่อ่านสามารถหาอ่านได้ทางออนไลน์ และดาวน์โหลดได้ฟรี แต่ก็มีบางครั้งที่พวกเธอต้องยืมหนังสือจากห้องสมุด
สมาชิกชมรมอีกคนที่ฝันอยากเป็นทนายความเล่าว่า ในคืนที่เธอควรจะต้องเดินทางไปมหาวิทยาลัยเพื่อศึกษากฎหมายและรัฐศาสตร์ แต่ไม่ได้ไปเพราะมีการประกาศใช้มาตรการห้ามดังกล่าว “ฉันร้องไห้จนถึงเช้า ชีวิตของฉันมืดมนไปหมด แต่ด้วยการอ่านหนังสือและกลุ่มนี้ ฉันค่อยๆ หลุดพ้นจากฝันร้ายนั้น” พร้อมบอกว่า ตอนนี้วันพฤหัสบดีกลายเป็นวันที่สำคัญที่สุดในสัปดาห์ของเธอ
ไม่เพียงแค่ชมรมหนังสือนี้ แต่ในอัฟกานิสถานยังมีความพยายามของผู้หญิงคนอื่นๆ ที่ต้องการเรียนหนังสือ ซึ่งสะท้อนความดิ้นรนที่จะใช้การศึกษาเป็นเครื่องมือพึ่งพาตัวเอง ภายใต้เงื่อนไขมากมายของรัฐที่กดขี่ความฝันของเธอ
รายงานจาก UN เมื่อปี 2024 ได้ประเมินสถานการณ์ที่เลวร้ายของเด็กหญิงและสตรีในอัฟกานิสถาน โดยระบุว่า “เด็กหญิงจำนวนมาก (ที่ถูกปฏิเสธการศึกษาระดับมัธยมศึกษา) ประสบกับความทุกข์ทางจิตใจ รวมถึงความคิดและการกระทำที่มุ่งฆ่าตัวตาย”
พร้อมย้ำต่อว่า “การปฏิเสธการเข้าถึงการศึกษาอย่างเท่าเทียมกันกำลังก่อให้เกิดการสูญเสียอำนาจข้ามรุ่น ซึ่งจะยิ่งทำให้สถานะทางเศรษฐกิจและสังคม ที่ตกต่ำของสตรีและเด็กหญิงชาวอัฟกานิสถาน และการพึ่งพาผู้ชายที่รัฐบังคับให้พวกเธอต้องพึ่งพานั้น ฝังรากลึกมากขึ้น”
อ้างอิงจาก
