โอ๊ยยย แค่นิ้วก้อยเท้าไปชนขาโต๊ะ ทำไมมันเจ็บขนาดนี้! งานวิจัยนี้อาจมีคำตอบ ว่าทำไมเรื่องเล็กๆ ที่ ‘ผิดคาด’ อาจทำให้เรารู้สึกเจ็บปวดได้มากกว่าที่ควรจะเป็น
จากการศึกษาวิจัยที่ตีพิมพ์ใน Cognition โดยมหาวิทยาลัยสึคุบะในญี่ปุ่น พบว่าสมองของเราจะขยาย ‘ความเจ็บปวด’ เมื่อมันเกิดขึ้นโดยไม่คาดคิด หรือพูดง่ายๆ ก็คือ ถ้าความเจ็บปวดนั้นไม่ตรงกับสิ่งที่คาดไว้ ก็จะรู้สึกรุนแรงมากขึ้น
ทีมวิจัยได้ศึกษาปรากฏการณ์ที่เรียกว่า ‘ความประหลาดใจแบบเบย์เซียน’ ในการรับรู้ความเจ็บปวด แนวคิดนี้ หมายถึงวิธีที่สมองของเราประมวลผลความเจ็บปวดแตกต่างกันเมื่อความเป็นจริงไม่ตรงกับความคาดหวังของเรา
จริงๆ แล้ว นักวิทยาศาสตร์รู้มาหลายปีแล้วว่าความคาดหวังมีอิทธิพลต่อความเจ็บปวด (หลักการเหมือนกับ ยาหลอก หรือ placebo) แต่การศึกษานี้ได้เจาะลึกลงไปอีก ว่าสมองของเราผสานการคาดการณ์กับประสบการณ์ทางประสาทสัมผัสจริงอย่างไรเมื่อมันเกิดขึ้นมา
ทีมวิจัยให้ผู้เข้าร่วมสวมชุด Virtual Reality (VR) ซึ่งทำให้เห็นภาพและรู้สึกถึงสิ่งต่างๆ แบบเสมือนจริง และใช้ตัวควบคุม เพื่อบังคับมีดเสมือนจริงด้วยมือซ้าย โดยแทงมีดเข้าไปในปลายแขนเสมือนจริงขวาในช่วงเวลาที่กำหนดโดยระบุด้วยเสียงบี๊บ ในขณะเดียวกัน ยังมีอุปกรณ์ให้ความร้อนจริงกับจุดที่สอดคล้องกันบนแขนจริงของพวกเขา
ในระหว่างการวิจัย พวกเขาได้เปลี่ยนจังหวะการกระตุ้นความร้อน บางครั้งเกิดขึ้นทันทีในขณะที่มีดเสมือนจริงสัมผัส และบางครั้งก็ทำให้ล่าช้าประมาณ 1 วินาที บางครั้งทำให้มีดเสมือนจริงหายไปทันทีก่อนที่จะสัมผัส เพื่อที่จะทดสอบว่าการคาดเดาที่ผิดพลาดของผู้ร่วมการทดลองนั้น จะส่งผลต่อการรับรู้ความเจ็บปวดในสถานการณ์ต่างๆ อย่างไร
นักวิทยาศาสตร์ได้เสนอทฤษฎีสมมติฐานหลัก 2 อย่างเกี่ยวกับวิธีการที่สมองประมวลผลความเจ็บปวด คือ ‘สมมติฐานการประมาณ’ ที่แสดงให้เห็นว่าสมองคำนวณความรุนแรงของความเจ็บปวดโดยอาศัยการคาดการณ์ และ ‘สมมติฐานความประหลาดใจ’ ที่แสดงให้เห็นว่าความเจ็บปวดนั้นเกิดจากความแตกต่างระหว่างการคาดการณ์กับความเป็นจริง
ผู้เข้าร่วมการทดลองรายงานว่า ความรุนแรงของความเจ็บปวดนั้นสูงขึ้นมากเมื่อการกระตุ้นด้วยความร้อนล่าช้าและเมื่อมีดหายไปโดยไม่คาดคิด และโดยสรุปคือ ผู้คนรู้สึกเจ็บปวดมากที่สุดเมื่อข้อผิดพลาดในการคาดการณ์มีมาก หรือก็คือ สมมติฐานของทฤษฎีความประหลาดใจนั้นน่าจะเป็นไปได้มากกว่า
พูดง่ายๆ ก็คือ การทดลองนี้สะท้อนว่าสมองของเรารับรู้ความเจ็บปวดไม่เพียงแต่จากสิ่งเร้าทางกายภาพเท่านั้น แต่ยังขึ้นอยู่กับว่าสิ่งเร้านั้นละเมิดความคาดหวังของเรามากเพียงใด เมื่อมีเหตุการณ์ที่น่าประหลาดใจหรือไม่สามารถคาดเดาได้เกิดขึ้นเกี่ยวกับความเจ็บปวด ข้อผิดพลาดในการคาดเดานั้นก็จะกลายเป็นส่วนหนึ่งของสิ่งที่เรารู้สึก
แล้วทำไมเราถึงเกิดความรู้สึกแบบนี้? จากมุมมองของวิวัฒนาการ ความเจ็บปวดที่ไม่คาดคิดมักส่งสัญญาณถึงเรื่องอันตรายหรือการบาดเจ็บที่ต้องได้รับการดูแลทันที ทำให้สมองของเรามั่นใจว่าเราจะให้ความสนใจเป็นพิเศษต่อภัยคุกคามที่เราคาดเดาไม่ได้ ซึ่งกลไกนี้อาจเป็นปัจจัยที่ช่วยให้บรรพบุรุษของเอาตัวรอดในการดำรงชีวิตได้
การค้นพบนี้มีสำคัญต่อกระบวนการรักษาโรคปวดเรื้อรัง เพราะผู้ป่วยโรคปวดเรื้อรังมักมีความกลัวและความวิตกกังวลเกี่ยวกับความเจ็บปวดที่ไม่ชัดเจน นักวิจัยชี้ว่าช่องว่างที่ไม่แน่นอนระหว่างความคาดหวังกับความเป็นจริงอาจทำให้ความเจ็บปวดของพวกเขารุนแรงขึ้น ดังนั้น การลดช่องว่างนี้ หรือลดความประหลาดใจ ก็อาจช่วยลดความรุนแรงของความเจ็บปวดได้
และสำหรับเราทุกคน ในครั้งต่อไปที่สิ่งเร้าบางอย่างอาจทำให้เราเกิดความเจ็บปวดโดยไม่คาดคิด อย่าลืมคำนึงถึงว่าสมองของเราก็มีส่วนกำหนดระดับความรุนแรงของความเจ็บปวดนั้น เพราะความเจ็บปวดไม่ได้เป็นเพียงผลสะท้อนโดยตรงจากสิ่งเร้าทางกายภาพ แต่ยังเป็นโครงสร้างที่ซับซ้อนซึ่งถูกกำหนดโดย สมองและความคาดหวังของเราเองนั่นแหละ
อ้างอิงจาก
