เราต่างเคยได้ยินวลีที่ว่า ‘ดนตรีและศิลปะเป็นสิ่งเยียวยาจิตใจมนุษย์’ แต่ผลวิจัยกลับพบว่ามีเพลงยุคใหม่มักสะท้อนเรื่องราวความเจ็บปวดของมนุษย์ แล้วทำไมถึงเป็นอย่างนั้น?
ไม่นานมานี้ นิตยสาร Scientific Reports ได้ทำการวิเคราะห์เนื้อเพลงของเพลงกว่า 20,186 เพลง ที่ปรากฏบนชาร์ต ‘Billboard Hot 100’ รายสัปดาห์ ตั้งแต่ปี 1973-2023 พบว่าเพลงสมัยใหม่มักมีเนื้อหาเกี่ยวกับความเศร้าโศก หรือความเจ็บปวดมากกว่าเพลงในอดีต
เมื่อเทียบกับเพลงฮิตในยุค 70s หรือ 80s ซึ่งมีเพลงฮิตอย่าง Tie a Yellow Ribbon Round the Ole Oak Tree, Tonight’s the Night (Gonna Be Alright), หรือ Walk Like an Egyptian และหากเข้าไปดูเนื้อเพลงจะเห็นว่าเพลงเหล่านี้มักมีเนื้อหาเชิงบวกและมีจังหวะที่สนุกสนาน
ขณะที่เพลงในยุค 90s – 2000s กลับกลายแนวเพลงป๊อปและ R&B ได้รับความนิยม ซึ่งมาพร้อมธีมความมืดมน เรื่องราวความเจ็บปวดจากความรัก และให้ความรู้สึกเหงาหรือโดดเดี่ยว เช่น End of the Road – Boyz II Men, Candle in the Wind – Elton John
แต่เมื่อเขยิบช่วงปีมาใกล้ปัจจุบันมากขึ้น ก็จะพบว่าเพลง R&B ยุคหลังๆ ตั้งแต่ปี 2010 จะพบว่าธีมเศร้ายังคงได้รับความนิยมอยู่ เพียงแต่เปลี่ยนรูปแบบเป็นการนำเสนอเรื่องราวความรักที่เปลี่ยนไปตามยุคสมัย คือ ความสัมพันธ์ที่ซับซ้อน ไม่สมบูรณ์แบบ ซึ่งทำให้ผู้ฟังรู้สึกดิ่งไปกับอารมณ์ได้ง่ายกว่าเพลง Pop ยุคก่อนที่เน้นความสนุก
แล้วความนิยมของเพลงเศร้าเกิดจากสภาพสังคมจริงไหม?
นักจิตวิทยาพบว่าการที่เพลงเศร้าได้รับความนิยม สะท้อนถึงความเครียดที่เพิ่มขึ้นของคนในสังคม ซึ่งอาจมาจากภาวะซึมเศร้าและความวิตกกังวลในชีวิตสมัยใหม่ซึ่งได้รับอิทธิพลจากสื่อ และในทางกลับกันสื่อก็ผลิตเนื้อหาเหล่านี้กลับมาสู่ผู้ฟัง จนกลายเป็นวงจรอุบาทว์อย่างหนึ่ง
อย่างไรก็ตาม การศึกษาไม่พบความเชื่อมโยงโดยตรงจากปัจจัยด้านภาวะเศรษฐกิจ และพบการสวนทางระหว่างสถานการณ์สังคมกับแนวเพลงที่ได้รับความนิยม กล่าวคือ หากอยู่ในสถานการณ์ปกติ เพลงมักจะมีเนื้อหาที่ซ้ำซาก และใช้โครงสร้างง่ายๆ ไม่ซับซ้อน
ขณะที่ เมื่อโลกต้องเผชิญกับเหตุการณ์ใหญ่หรือสถานการณ์วิกฤต กลับมีเพลงป๊อปที่ใช้เทคนิคใหม่ๆ ฟังแล้วรู้สึกสนุกๆ หรือสดใสมากขึ้น เช่น ช่วงเหตุการณ์ 9/11 หรือการระบาดของโรคโควิด 19
เหล่านี้เป็นข้อสังเกตว่า ดนตรีอาจทำหน้าที่เป็นส่วนหนึ่งของกลไกการเอาตัวรอดของมนุษย์ คือ เมื่อพบกับสถานการณ์ที่ย่ำแย่ มนุษย์จะโหยหางานศิลปะที่เยียวยาจิตใจ เพื่อใช้หลบหนีจากความเป็นจริง
อ้างอิงจาก
