เรือสำราญ MV Hondius ออกเดินทางจากเมืองอุชัวยา ประเทศอาร์เจนตินา เมื่อวันที่ 1 เมษายน พร้อมกับผู้โดยสารกว่าร้อยคน
เวลาผ่านไปเพียงสิบวัน ผู้โดยสารชายชาวดัตช์อายุ 70 ปีคนหนึ่ง ก็เกิดล้มป่วยและเสียชีวิตบนเรือในวันที่ 11 เมษายน และต่อมาภรรยาวัย 69 ปีของเขา ก็เสียชีวิตหลังจากนำร่างของสามีลงจากเรือ ทั้งนี้ยังมีหญิงชาวเยอรมันอีกคนหนึ่ง ที่เสียชีวิตบนเรือลำเดียวกัน
ไม่นานหลังจากนั้น ทางการก็ยืนยันว่า ‘ไวรัสฮันตา’ ถูกพบจากกรณีการเสียชีวิตบนเรือ MV Hondius ทำให้ผู้โดยสารและลูกเรือร้อยกว่าคน ตกอยู่ในความเสี่ยงทันที
สิ่งที่ทำให้คนทั่วโลกกังวลคือ การระบาดของไวรัสชนิดนี้ ว่าจะขยายขอบเขตรุนแรงขนาดไหน และเมื่อได้รับเชื้อแล้วจะมีอาการอย่างไร อันตรายแค่ไหน ถึงชีวิตเลยหรือไม่ จนถึงเกิดคำถามถึงการรับมือของนานาประเทศ หลังจากผู้โดยสารบนเรือลำดังกล่าวทยอยกลับบ้าน
ทำความรู้จัก ‘ไวรัสฮันตา’
องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่า ไวรัสฮันตา (Hantavirus) เป็นไวรัสในสกุล Hantaviridae ที่มีสัตว์ฟันแทะ–โดยเฉพาะหนู เป็นพาหะเฉพาะ
ต้องเข้าใจก่อนว่า ทั่วโลกเราพบไวรัสฮันตาหลายชนิด ซึ่งส่วนใหญ่ก็ติดต่อจากหนูสู่คน แต่ในกรณีที่แพร่จากคนสู่คนนั้น เราเรียกว่า ‘ไวรัสแอนเดส (Andes virus)’ ซึ่งเป็นหนึ่งในสายพันธุ์หายากของไวรัสฮันตา ที่พบในทวีปอเมริกาใต้ เช่น ประเทศชิลี และอาร์เจนตินา
พบการระบาดครั้งแรกในปี 1993
ดร.โรเบิร์ต ชเมอร์ลิง บรรณาธิการอาวุโสจาก Harvard Health Publishing เล่าถึงการค้นพบไวรัสฮันตาที่ติดต่อจาก “หนูสู่คน” เป็นครั้งแรกๆ
ในปี 1993 สหรัฐอเมริกาพบการระบาดของโรคปอดที่ไม่ทราบสาเหตุ ในพื้นที่รัฐแอริโซนา นิวเม็กซิโก โคโลราโด และยูทาห์ หลังจากที่ชายหนุ่มชาวนาคนหนึ่งซึ่งปกติแล้วมีร่างกายแข็งแรง แต่กลับเกิดอาการหายใจลำบาก และถูกนำตัวส่งโรงพยาบาลในนิวเม็กซิโกและเสียชีวิตในเวลาต่อมา
เมื่อแพทย์ตรวจสอบเพิ่มเติม ก็พบว่าเมื่อไม่กี่วันก่อนคู่หมั้นของเขา ก็เสียชีวิตไปด้วยอาการคล้ายๆ กัน กลายเป็นกุญแจสำคัญในการค้นพบไวรัสฮันตา
เหตุการณ์นี้ทำให้หน่วยงานทางการแพทย์แห่งรัฐนิวเม็กซิโก เริ่มการสืบสวนทั่วทั้งภูมิภาคเพื่อค้นหาผู้ป่วยคนอื่นๆ ที่มีอาการคล้ายกัน และภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมง เจ้าหน้าที่สาธารณสุขก็พบคนหนุ่มสาวสุขภาพแข็งแรงอีก 5 คน ที่เสียชีวิตจากภาวะหายใจล้มเหลวเฉียบพลัน
ดร.ชเมอร์ลิงเล่าต่อว่า ในตอนนั้น หน่วยงานต่างๆ ไม่สามารถระบุได้ว่า การเสียชีวิตที่เกิดขึ้นเกิดจากโรคใดที่วงการแพทย์รู้จัก แม้จะพยายามตรวจสอบในห้องแล็บหลายครั้งก็ตาม จนกระทั่งนักไวรัสวิทยาพยายามศึกษาเรื่อยๆ และสามารถระบุได้ว่า กลุ่มอาการทางปอดที่เกิดขึ้นนั้น เชื่อมโยงกับไวรัสฮันตาสายพันธุ์ที่ไม่เคยรู้จักมาก่อน
ก่อนหน้านั้น นักวิจัยทราบเพียงว่าไวรัสฮันตาสายพันธุ์ต่างๆ เท่าที่รู้จักกันนั้น อาจติดต่อสู่คนโดยสัตว์ฟันแทะ แต่ในกรณีการระบาดครั้งนี้ นักวิจัยพบว่าหนูเดียร์เมาส์ (Peromyscus maniculatus) เป็นพาหะหลักประมาณ 30% ของไวรัสฮันตาชนิดใหม่ที่ไม่เคยรู้จักมาก่อน
หนูชนิดนี้มักอาศัยอยู่ใกล้ผู้คนในพื้นที่ชนบทและกึ่งชนบท เช่น ในโรงนา กองไม้ หรือภายในบ้านคน ซึ่งในช่วงนั้นเกิดภัยแล้งหลายปีติดต่อกันและตามด้วยฤดูฝน จึงทำให้จำนวนหนูในพื้นเพิ่มขึ้นอย่างมากและใกล้ชิดกับคนมากขึ้น จนเพิ่มโอกาสในการแพร่เชื้อไวรัสฮันตาสู่มนุษย์ในช่วงเวลานั้น
สายพันธุ์ของไวรัสฮันตา
เผื่อไม่ให้สับสน แม้การติดเชื้อไวรัสฮันตาจาก “หนูสู่คน” จะถูกศึกษาในสหรัฐฯ เป็นครั้งแรกๆ แต่ที่ผ่านมาก็มีบันทึกการพบไวรัสชนิดนี้ในหลายพื้นที่ทั่วโลก
สำหรับในกรณีการระบาดบนเรือสำราญ MV Hondius ทางการระบุว่า เกิดจากไวรัสฮันตาสายพันธุ์แอนเดส (Andes virus) ที่พบในทวีปอเมริกาใต้ ซึ่งก่อนหน้านี้ ก็มีรายงานว่าคู่สามีภรรยาชาวดัตช์ที่เสียชีวิต ได้เดินทางไปประเทศอาร์เจนตินา ชิลี และอุรุกวัย ก่อนจะขึ้นเรือสำราญ
ข้อมูลสำคัญคือ จนถึงปัจจุบันมีการบันทึกการแพร่เชื้อไวรัสฮันตาจาก “คนสู่คน” เฉพาะในกรณีของไวรัสแอนเดสเท่านั้น และยังคงพบได้ไม่บ่อยนัก
ภาพเรือสำราญ MV Hondius เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม 2026 (Photo by JORGE GUERRERO / AFP)
อาการป่วย
ในมนุษย์ อาการมักจะเริ่มปรากฏระหว่าง 1-8 สัปดาห์หลังจากการสัมผัสเชื้อ แต่ก็ขึ้นอยู่กับชนิดของไวรัส ซึ่งโดยทั่วไปแล้ว อาการระยะแรกจะมีไข้ ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ ปวดท้อง คลื่นไส้ หรืออาเจียน
สำหรับอาการรุนแรงที่อาจเกิดขึ้นหลังจากนั้น WHO ได้จำแนกกลุ่มอาการ ตามการศึกษาไวรัสฮันตาในทวีปต่างๆ ดังนี้
- กลุ่มอาการทางปอด (Hantavirus Cardiopulmonary Syndrome หรือ HCPS)
- พบมากในทวีปอเมริกา
- อาการคล้ายไข้หวัดใหญ่ มีไข้ ปวดเมื่อย อ่อนเพลีย
- ปอดอักเสบรุนแรงและหายใจล้มเหลวอย่างรวดเร็ว
- HCPS อัตราการเสียชีวิตสูงถึง 50%
- กลุ่มอาการทางไต (Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome หรือ HFRS)
- พบมากในทวีปเอเชียและยุโรป
- อาการคล้ายไข้เลือดออก มีไข้ เลือดออกผิดปกติความดันโลหิตต่ำ
- ไตวายเฉียบพลัน
- HFRS อัตราการเสียชีวิตราว 1–15%
ติดต่อได้อย่างไร?
การแพร่เชื้อไวรัสฮันตาจาก “หนูสู่คน” เกิดขึ้นจากการสัมผัสกับปัสสาวะ มูล หรือน้ำลายของหนูที่ติดเชื้อ
รวมถึงกิจกรรมต่างๆ ที่อาจเพิ่มโอกาสสัมผัสกับหนู เช่น
- ทำความสะอาดพื้นที่ปิดหรือระบายอากาศไม่ดี
- ทำฟาร์ม
- นอนในที่พักอาศัยที่มีหนูชุกชุม
ส่วนในกรณีการระบาดจาก “คนสู่คน” อาจมาจากการสัมผัสใกล้ชิดและเป็นเวลานาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในครอบครัวหรือคู่รัก ทั้งนี้อาจมีโอกาสติดต่อได้มากที่สุดใน “ช่วงเริ่มต้นของอาการป่วย” ซึ่งเป็นช่วงที่ไวรัสสามารถแพร่กระจายได้ง่ายกว่า
ผู้โดยสารขึ้นรถบัสทหาร หลังอพยพออกจากเรือสำราญ MV Hondius เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม 2026 (Photo by JORGE GUERRERO / AFP)
การรักษา
ปัจจุบันยังไม่มีการรักษาด้วยยาต้านไวรัสหรือวัคซีนเฉพาะสำหรับไวรัสฮันตา แต่กุญแจสำคัญคือ “การพบแพทย์โดยเร็ว” เพื่อติดตามอาการอย่างใกล้ชิด พร้อมดูแลภาวะแทรกซ้อนทางระบบทางเดินหายใจ หัวใจ และไต
ทั้งนี้ ผู้ป่วยที่สังเกตเห็นสัญญาณของการติดเชื้อได้เร็วและได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที อาจมีอาการดีขึ้นกว่าผู้ที่รอจนนานก่อนจะเข้ารับการรักษา
การป้องกัน
WHO ระบุถึงมาตรการเพื่อลดโอกาสสัมผัสเชื้อจากหนู ดังนี้
- ล้างมือบ่อยๆ
- รักษาความสะอาดบ้านและที่ทำงาน
- ปิดช่องที่หนูเข้าบ้านได้
- เก็บอาหารให้มิดชิด
- อย่ากวาดขี้หนูแห้ง
- พรมน้ำยาฆ่าเชื้อก่อนเช็ด
ส่วนในกรณีที่สงสัยว่ามีผู้ป่วยจากไวรัสฮันตา สิ่งที่ควรทำคือการแยกผู้ป่วยในระยะเริ่มต้น พร้อมติดตามผู้สัมผัสใกล้ชิด เพื่อจำกัดการแพร่กระจายต่อไป
การรับมือของ WHO
จนถึงตอนนี้ นานาประเทศต่างเฝ้าระวังการระบาดของไวรัสอย่างใกล้ชิด โดยที่ผ่านมา WHO ได้ประสานงานรับมือในระดับนานาชาติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการติดตามผู้ที่อยู่บนเรือ ตั้งแต่เริ่มการระบาดเมื่อกว่าหนึ่งเดือนที่ผ่านมา
ผู้โดยสารขึ้นเครื่องบินมุ่งหน้าสู่ประเทศเนเธอร์แลนด์ เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม 2026 (Photo by Antonio Sempere / AFP)
ด้าน ดร.เทดรอส อัดฮานอม เกเบรเยซุส ผู้อำนวยการใหญ่ของ WHO ได้มีแถลงการณ์ถึงผู้คนบนเมืองเตเนริเฟ (Tenerife) หมู่เกาะคานารี ประเทศสเปน ซึ่งเป็นเมืองที่เรือสำราญ MV Hondius เทียบท่า ก่อนจะส่งผู้โดยสารและลูกเรือจะถูกส่งตัวกลับประเทศ เพื่อไปกักตัวยังสถานที่ต่างๆ
“ผมต้องการให้ท่านได้ยินผมอย่างชัดเจน: นี่ไม่ใช่โควิด-19 ที่หวนมาอีกครั้ง ความเสี่ยงด้านสาธารณสุขในปัจจุบันจากไวรัสฮันตาไวรัสยังคงต่ำ ผมและเพื่อนร่วมงานได้กล่าวเรื่องนี้อย่างชัดเจนแล้ว และผมจะกล่าวอีกครั้งกับท่านในตอนนี้”
เขาย้ำว่า แม้ไวรัสฮันตาสายพันธุ์แอนดีสบนเรือ MV Hondius จะเป็นอันตรายร้ายแรง มีผู้เสียชีวิตแล้ว 3 ราย แต่ WHO ประเมินว่าความเสี่ยงต่อชีวิตของคนในเมืองเตเนริเฟนั้นยังอยู่ในระดับ “ต่ำ”
