จำได้ไหมว่าช่วงนี้ของปีก่อนๆ เราทำอะไรอยู่
ลมหนาวพัดมาเมื่อไหร่ความทรงจำเก่าๆ มักจะหวนย้อนกลับคืนมาทุกที ในอุณหภูมิที่พอเหมาะพอดี เราอาจนึกขึ้นได้ว่าช่วงนี้ในอดีตเราเคยล้อมวงอยู่กับคนที่รัก กลิ่นต้นตีนเป็ดชวนให้นึกถึงถนนเส้นคุ้นเคยที่เราเดินผ่านทุกวัน ทุกๆ อณูในมวลอากาศไม่เพียงแต่หอบหิ้วความหนาวเย็น แต่ยังนำเสียงหัวเราะ และความคิดที่เกิดขึ้นในช่วงเวลานั้นกลับมาด้วย
แต่ เอ นี่ก็ใกล้ปลายปีเข้าไปทุกที ทั้งที่ความทรงจำเหล่านั้นน่าจะย้อนกลับมาได้แล้ว แต่รอแล้วรอเล่าก็ยังไม่รู้สึกถึงวันวานเก่าๆ อากาศไม่ได้หนาวเย็นเหมือนอย่างเคย แถมบางวันยังร้อนจนอยากให้ถึงวันสงกรานต์เร็วๆ ด้วยซ้ำ หรือว่าบรรยากาศหน้าหนาวในความทรงจำจะไม่หวนกลับมาอีกแล้วกันนะ
เมื่อวิกฤติสภาพอากาศไม่ได้ส่งผลแค่สิ่งแวดล้อม แต่ยังส่งผลต่อความทรงจำของเรา วันนี้เราจึงอยากชวนทุกคนมาทำความเข้าใจให้มากขึ้นว่าสภาพอากาศสำคัญต่อความทรงจำของเราอย่างไร และการเปลี่ยนแปลงสร้างความสั่นคลอนในจิตใจเรายังไงบ้าง
เมื่อสภาพอากาศมาพร้อมความทรงจำ
เวลาพูดถึงผลของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ หรือ Climate Change ปกติเราคงนึกถึงน้ำแข็งขั้วโลกละลาย น้ำทะเลหนุนสูง หมีขาวผอมโซ หรือผืนดินแห้งแล้ง แต่จริงๆ แล้ว ผลกระทบของอุณหภูมิโลกที่สูงขึ้น บางครั้งก็อาจใกล้ตัวมากกว่าที่คิด อย่างการสั่นคลอนความทรงจำหรือประสบการณ์ของเรา
หากเราลองสังเกตดีๆ ความทรงจำเรามักผูกติดกับฤดูกาล หรือสภาพอากาศอยู่ด้วยเสมอ เช่น ช่วงหน้าร้อนมักทำให้เรานึกถึงช่วงเวลาปิดเทอมในวัยเด็ก ฝนตกทำให้เราคิดถึงใครบางคน หรือลมหนาวชวนให้นึกถึงความสงบ เราไม่จำเป็นต้องบีบเค้นเพื่อให้นึกเรื่องราวเหล่านี้ออกมา เพียงแค่เรารอคอยให้ถึงช่วงเวลานั้นของปี ความทรงจำเหล่านี้ปรากฏขึ้นตรงหน้าผ่านประสาทสัมผัส
อย่างไรก็ตาม ความทรงที่เราเคยมีตามช่วงฤดูกาลอาจค่อยๆ เลือนหายไป เมื่อสภาพภูมิอากาศเปลี่ยนแปลง ไมค์ ฮัลม์ (Mike Hulme) ศาสตราจารย์ด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและวัฒนธรรมแห่งคิงส์คอลเลจลอนดอน อธิบายว่าความทรงจำของมนุษย์มักเกี่ยวโยงกับสภาพอากาศอย่างแนบแน่น
ฮัลม์อ้างอิงจากรายงานการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศฉบับแรกๆ ช่วงทศวรรษ 1930 ซึ่งมีหลักฐานและเรื่องเล่าจากผู้สูงอายุจำนวนมาก มักอ้างว่าตอนที่ฉันยังหนุ่มกว่านี้ ฤดูร้อนมีแดดจัดกว่า หรือฤดูหนาวหนาวกว่า เขาชี้ว่าคนเรามักซึมซับบรรยากาศเข้ามาในชีวิตและความทรงจำของเราเอง ราวกับว่าสภาพอากาศเป็นเหมือนกรอบที่ใช้กำหนดทิศทางชีวิต ทำให้เราจินตนาการว่าสภาพอากาศร้อนหรือหนาวควรเป็นแบบไหน
สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่าสภาพอากาศเป็นเหมือนเกราะป้องกันความมั่นคงในใจเรา ถ้าสภาพอากาศทำหน้าที่เป็นปกติ ฝนตกตามฤดูกาล หน้าหนาวมาถึงในช่วงที่เราคุ้นเคย หน้าร้อนไม่ยาวนานเกินไป ย่อมทำให้เรารูสึกสบายใจ ในทางตรงกันข้าม หากสภาพภูมิอากาศแปรปรวน คาดเดาไม่ได้ว่าเดือนนี้จะร้อนหรือหนาว หรือฝนตกยาวนานกว่าปกติ ก็ไม่แปลกหากเราจะรู้สึกกังวลใจ และอาจทำให้ความทรงจำเราสั่นคลอนไปด้วย เพราะเราไม่คาดเดาเหตุการณ์ล่วงหน้าได้
สอดคล้องกับงานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Nature Communications ชี้ว่ามนุษย์แต่ละรุ่นจะมีความทรงจำของตัวเองกับสภาพอากาศที่แตกต่างกันออกไป เพราะมันคือสิ่งที่เราประสบโดยตรง อย่างไรก็ตามข้อมูลเหล่านี้ก็มีโอกาสเปลี่ยนแปลง หรือถูกลืมเลือนไปได้ จนทำให้คนรุ่นใหม่มีความเข้าใจเกี่ยวกับสภาพอากาศที่แตกต่างกัน
จึงไม่แปลกเมื่อเราพูดถึงหน้าหนาว ผู้ที่ผ่านโลกมามากกว่าอาจแอบยิ้มมุมปากอยู่ในใจ เพราะอีกฝ่ายอาจนึกถึงความเย็นจับใจ จนต้องก่อไฟเพิ่มความอบอุ่น ในขณะที่เรา เพียงแค่มีลมเย็นพัดมาตลอดทั้งวันก็อาจเรียกว่าเข้าสู่หน้าหนาวได้แล้ว
แล้วความทรงจำต่อสภาพภูมิอากาศที่เปลี่ยนแปลงไปส่งผลอย่างไรกับเราบ้างล่ะ? ผลกระทบที่สำคัญที่สุดคือความไม่มั่นคงและความวิตกกังวลที่เพิ่มขึ้นในหมู่คนหนุ่มสาว
จากงานวิจัยของ ชาร์ลอตต์ โจนส์ (Charlotte Jones) นักสังคมศาสตร์และปัจจุบันกำลังศึกษาปริญญาเอกในสาขาภูมิศาสตร์ การวางแผน และวิทยาศาสตร์เชิงพื้นที่ จากมหาวิทยาลัยแทสเมเนีย ได้สำรวจว่าอารมณ์ความรู้สึกมีอิทธิพลต่อความเข้าใจและการตอบสนองของเยาวชนถึงอนาคตที่เปลี่ยนแปลงไปจากสภาพภูมิอากาศ
ผลการศึกษาพบว่า นักเรียนส่วนใหญ่มองว่าการเรียนรู้เกี่ยวกับภาวะโลกร้อนได้ทำลายอุดมคติของอนาคตที่มั่นคงและปลอดภัยจนสิ้น พวกเขารู้สึกว่าตัวเองไม่พร้อมที่จะรับมือกับความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศในอนาคต ความวิตกกังวลและความโศกเศร้าต่อการสูญเสียที่เกิดขึ้น ส่งผลกระทบต่อหลายๆ คน โดยเฉพาะอนาคตโลกของคนหนุ่มสาวเหล่านี้
ไม่เพียงแต่ความกังวลต่ออนาคตเท่านั้น แต่การเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศยังส่งผลต่อจิตใจของเราด้วยเช่นกัน โอลาดาโป อากินโลตัน (Oladapo Akinlotan) หัวหน้ากลุ่มวิจัยสุขภาพโลกและประชากร พบว่าการเปลี่ยนแปลงโดยเฉพาะอุณหภูมิที่สูงขึ้นส่งผลต่ออารมณ์ของเรา ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่าอุณหภูมิที่เพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อยในแต่ละวันก็อาจนำไปสู่โรคซึมเศร้า หรือการฆ่าตัวตาย ซึ่งเป็นผลมาจากความกังวลต่อภัยคุกคาม ความหงุดหงิดฉุนเฉียวที่เพิ่มขึ้น หรือแม้แต่อาการเจ็บป่วยที่ทำให้ต้องเข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาล
กลับมาที่ปัจจุบันที่ดูท่าว่าสถานการณ์ของโลกยังไม่สู้ดีนัก จากการประชุม COP31 หรือการประชุมสุดยอดด้านสภาพภูมิอากาศของสหประชาชาติครั้งล่าสุด โรเบิร์ต โรห์เด (Robert Rohde) ผู้เชี่ยวชาญจากเบิร์กลีย์ เอิร์ธ กลุ่มวิจัยอิสระของสหรัฐฯ ชี้ว่าตอนนี้เราเผชิญกับช่วงปีที่อุณหภูมิสูงเป็นประวัติการณ์ติดต่อกันหลายปี ซึ่งคาดการณ์อาจนำมาสู่ธารน้ำแข็งจะพังทลาย คลื่นความร้อน และภัยแล้งจะทำลายสถิติ
เมื่ออุณหภูมิกำลังเปลี่ยนไปอย่างที่เราไม่เคยพบเจอมาก่อน นั่นหมายความว่าเราอาจต้องเตรียมใจว่าวิถีชีวิตเดิมเราคงไม่หวนคืนมาอีกครั้ง หน้าหนาวของเราอาจกลายเป็นแค่ความทรงจำจางๆ เมื่อเราไม่ได้สัมผัสอากาศแบบนั้นเหมือนในวันวานอีก
อ้างอิงจาก
blog.education.nationalgeographic.org
