ย้อนกลับไปเมื่อปี 2025 ทางองค์การนาซาได้ออกแถลงการณ์ว่า พบร่องรอยประหลาดในชั้นหินบนดาวอังคาร ซึ่งอาจเป็นร่องรอยของเอเลี่ยนโบราณที่เคยอาศัยอยู่บนดาวอังคารเมื่อหลายพันล้านปีก่อน โดยการค้นพบนี้ ถือเป็นการค้นพบร่องรอยที่มีความเป็นไปได้มากที่สุดเท่าที่เราเคยค้นพบ นับตั้งแต่ที่มนุษยชาติเริ่มสำรวจดาวอังคารในทศวรรษ 1960
ทว่าเครื่องมือที่อยู่บนรถสำรวจดาวอังคารของนาซานั้น ไม่ได้ดีเพียงพอจะยืนยันได้ว่า สิ่งที่พวกเขาค้นพบเป็นร่องรอยเอเลี่ยนจริงๆ หรือไม่ จนกว่าจะมียานเก็บตัวอย่างเดินทางไปรับในช่วงปี 2028 ซึ่งใครจะคิดว่าในระหว่างที่นาซากำลังดำเนินการตามแผนงาน รัฐบาลสหรัฐฯ ภายใต้การนำของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ (Donald Trump) กลับตัดสินใจตัดงบประมาณ ยกเลิกโครงการเก็บกู้ตัวอย่างไป เป็นการปิดฉากการพิสูจน์เรื่องเอเลี่ยนของมนุษยชาติไปเสียดื้อๆ ส่งผลให้ผู้คนในวงการวิทยาศาสตร์แสดงความไม่พอใจออกมาเป็นวงกว้าง
เพราะในมุมมองของพวกเขาแล้ว หากมนุษยชาติสามารถพิสูจน์ได้ว่าเอเลี่ยนมีอยู่จริง และยังอยู่บนดาวเคราะห์เพื่อนบ้านของโลกอย่างดาวอังคาร แม้ร่องรอยที่ว่านั้นจะไม่ใช่เอเลี่ยนตัวเป็นๆ ก็พอจะชี้ให้เห็นว่าสิ่งมีชีวิตสามารถถือกำเนิดขึ้นมาได้อย่างง่ายดายทั่วจักรวาล อาจมีอารยธรรมอยู่นับร้อยในกาแล็กซีทางช้างเผือก รอคอยเพียงกาลเวลาที่จะนำพาพวกเรามาพบกัน ซึ่งข้อเท็จจริงนี้จะเปลี่ยนมุมมองของมนุษย์ต่อจักรวาลไปตลอดกาล
นี่จึงเป็นเหตุผลสำคัญที่นาซาได้ตัดสินใจส่งหุ่นยนต์รถสำรวจชื่อ ‘เพอร์เซเวอร์แรนซ์ (Perseverance)’ ไปยังดาวอังคารตั้งแต่แรกในปี 2021 เพื่อค้นหาร่องรอยของสิ่งมีชีวิตโดยเฉพาะ ก่อนที่จะวางโครงการส่งยานเก็บกู้ตัวอย่างตามไปเป็นภารกิจต่อไป เนื่องจากดาวอังคารเป็นดาวเคราะห์ที่นักวิทยาศาสตร์พบหลักฐานมากมายว่าครั้งหนึ่งในอดีตกาล ดาวอังคารเคยปกคลุมไปด้วยผืนน้ำและมหาสมุทรไม่ต่างอะไรไปจากโลกมาก่อน ไม่ว่าจะเป็นเกลือที่เกิดจากการระเหยของน้ำทะเล ร่องรอยการกัดเซาะของแม่น้ำ ทางน้ำไหลโบราณ ตลอดไปจนถึงชั้นน้ำแข็งใต้ดิน ที่เกิดจากน้ำที่หลงเหลืออยู่ในช่วงท้ายๆ ของยุครุ่งเรืองบนดาวอังคารไหลซึมลงไป

3 ปีหลังจากการลงจอด ในเดือนกรกฎาคม ปี 2024 ระหว่างที่เพอร์เซเวอร์แรนซ์กำลังสำรวจก้นแม่น้ำโบราณเนเรตวา (Neretva Vallis) ทีมควบคุมบนโลกก็ได้พบเข้ากับหินก้อนหนึ่ง กว้างราวๆ 1 เมตร ซึ่งผิวหินมีจุดสีขาวเล็กๆ ขนาดพอๆ กับเม็ดทราย ล้อมรอบด้วยขอบสีเข้มกว่า และเมื่อข้อมูลวิเคราะห์ตัวอย่างบนยานส่งไปถึงมือนักวิทยาศาสตร์ พวกเขาถึงกับต้องอ้าปากค้างกันทุกคน ว่าสิ่งที่เพอร์เซเวอร์แรนซ์เจอนั้นอาจเกิดจากสิ่งมีชีวิตบนดาวอังคาร ซึ่งนักวิทย์เรียกจุดประหลาดนี้ว่า ‘ลายเสือดาว (Leopard Spots)’ ตามลักษณะหน้าตาบนผิวหิน
ทว่าร่องรอยนี้ก็ไม่ได้มาจากเอเลี่ยนตัวใหญ่ๆ เดินไปมาได้ หรือเป็นสิ่งมีชีวิตทรงภูมิปัญญาอย่างที่เราคุ้นเคยกันในโลกภาพยนตร์ไซไฟ แต่เป็นร่องรอยของจุลชีพ ที่เป็นสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวขนาดเล็กรูปแบบง่ายๆ คล้ายคลึงกับแบคทีเรียบนโลก ซึ่งจะทิ้งร่องรอยไว้บนหินเมื่อตัวจุลชีพมีกระบวนการเมตาบอลิซึม หรือการสร้างพลังงานจากสารอาหารโดยรอบ
เพื่อให้เห็นภาพมากขึ้นว่าร่องรอยนี้เกิดขึ้นได้อย่างไร เรามาดูกันที่สิ่งมีชีวิตบนโลกอย่างตัวมนุษย์เอง ซึ่งอยู่รอดได้ด้วยการรับประทานอาหารเข้าไปเป็นแหล่งพลังงาน ทว่าร่างกายเราก็กลับไม่สามารถนำพลังงานจากอาหารมาใช้ได้โดยตรง หากปราศจากธาตุที่ดึงเอาพลังงานจากอาหารมาให้ร่างกายเราได้ คล้ายกับแม่เหล็กที่จะดึงดูดขั้วตรงข้ามเท่านั้น โดยธาตุที่ว่านั้นก็คือออกซิเจน มนุษย์จึงขาดออกซิเจนได้ไม่เกิน 3 นาทีนั่นเอง
ทีนี้พอร่างกายนำสารอาหารและออกซิเจนมาเจอกันจนสร้างพลังงานได้แล้ว ออกซิเจนก็จะกลายเป็นน้ำ เป็นร่องรอยที่กระบวนการเมตาบอลิซึมทิ้งเอาไว้ในร่างกาย กลับกันสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวบนโลกหลายชนิดไม่ได้ใช้ออกซิเจนในการสร้างพลังงาน เช่น แบคทีเรียกลุ่ม Sulfate-Reducing Bacteria ที่ทำให้โคลนในหนองน้ำส่งกลิ่นเหม็นเหมือนไข่เน่า แบคทีเรียกลุ่มนี้ใช้ธาตุเหล็กกับกำมะถันที่อยู่ในหินเพื่อนำสารเคมีที่ละลายอยู่ในน้ำมาสร้างพลังงานแทน ก่อนที่จะทิ้งร่องรอยไว้เป็นแร่วิเวียไนต์ (Vivianite) และเกรไกต์ (Greigite) นั่นเอง ซึ่งร่องรอยลายเสือดาวบนดาวอังคารนั้นมีลักษณะคล้ายกับร่องรอยของจุลชีพที่ใช้ธาตุเหล็กสร้างพลังงานบนโลกอย่างไม่น่าเชื่อ
อย่างไรก็ตามร่องรอยนี้ก็สามารถเกิดขึ้นได้ด้วยกระบวนการทางธรรมชาติเช่นกัน ผ่านความร้อนราว 120-140 องศาเซลเซียส ซึ่งแม้เครื่องมือบนยานจะยังไม่พบร่องรอยว่าหินเคยร้อนขนาดนั้นมาก่อน แต่นักวิทยาศาสตร์ก็ยังตัดความเป็นไปได้นี้ทิ้งไม่ได้จนกว่าจะนำตัวอย่างหินกลับลงมาตรวจสอบที่โลกอย่างละเอียดอยู่ดี

โดยยานเพอร์เซเวอร์แรนซ์ได้เจาะเก็บตัวอย่างจากหินก้อนนี้ใส่ไว้ในหลอดตัวอย่างปิดผนึกหมายเลข 25 บรรจุพร้อมตัวอย่างที่น่าสนใจอีกกว่า 30 หลอด ที่ยานได้ตามเก็บไว้ตลอดภารกิจ ซึ่งทุกหลอดตัวอย่างล้วนรอยานเก็บกู้ภายใต้ภารกิจ Mars Sample Return ขององค์การนาซาร่วมกับองค์การอวกาศยุโรปเดินทางมารับ ก่อนที่จะถูกตัดงบประมาณโครงการไปภายหลังตามที่เกริ่นไปช่วงต้น
อันที่จริงภารกิจ Mars Sample Return นี้มีปัญหามาตั้งแต่กระบวนการออกแบบ ก่อนที่จะมีการค้นพบร่องรอยจุลชีพบนดาวอังคารแล้ว เพราะวิศวกรนาซาต้องส่งยานลงจอดไปรับตัวอย่าง ส่งจรวดขึ้นจากผิวดาวอังคาร แล้วส่งยานอีกลำไปรับตัวอย่างกลับโลก เรียกได้ว่ามีความซับซ้อนเป็นอย่างมากจนทำให้ต้นทุนการออกแบบและพัฒนายานเริ่มบานปลายขึ้นเรื่อยๆ
ในปี 2023 คณะกรรมการตรวจประเมินว่าภารกิจอาจใช้งบถึง 11,000 ล้านดอลลาร์ หรือราว 360,000 ล้านบาท และตัวอย่างอาจกลับถึงโลกช้าถึงปี 2040 ส่งผลให้ในช่วงต้นปี 2025 นาซาเสนอรูปแบบภารกิจทางเลือกใหม่ที่มีราคาถูกลงเหลือราว 5,800-7,700 ล้านดอลลาร์
ทว่าในเดือนพฤษภาคม 2025 รัฐบาลของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ได้เสนองบประมาณปี 2026 ที่หั่นงบวิทยาศาสตร์ของนาซาลงถึง 47% และสั่งยุติภารกิจนำตัวอย่างดาวอังคารกลับโลก โดยให้เหตุผลว่าทุกทางเลือกยังคงแพงเกินไปอยู่ดี ท่ามกลางปัญหาความขัดแย้งในตะวันออกกลางที่กำลังทวีความรุนแรงมากขึ้นเรื่อยๆ

ต่อมาในเดือนมกราคม 2026 รัฐสภาสหรัฐฯ ซึ่งมีอำนาจอนุมัติงบประมาณ ได้ปฏิเสธการหั่นงบวิทยาศาสตร์ 47% โดยวุฒิสภาลงมติ 82 ต่อ 15 เสียง แต่รัฐสภาก็ไม่ได้ต่อลมหายใจให้ภารกิจนำตัวอย่างกลับโลกอยู่ดี และโยกงบ 110 ล้านดอลลาร์ หรือราว 3,600 ล้านบาท ไปตั้งโครงการใหม่ชื่อ Mars Future Missions เพื่อเก็บรักษาเทคโนโลยีที่พัฒนาไว้ โดยยังไม่มีแผนหรือกำหนดเวลานำตัวอย่างกลับแต่อย่างใด
ส่วนทางเลือกอื่นยังพอมีอยู่บ้าง บริษัทล็อกฮีด มาร์ติน (Lockheed Martin) เคยเสนอตัวรับจ้างทำภารกิจขนส่งตัวอย่างกลับโลกให้นาซาด้วยงบไม่ถึง 3,000 ล้านดอลลาร์ หรือประมาณ 100,000 ล้านบาท แต่ก็ยังไม่มีการลงนามภารกิจร่วมกับองค์การนาซาอย่างเป็นทางการอยู่ดี
ตัวอย่างหินจึงจำต้องรออยู่บนดาวอังคารต่อไป คำตอบว่าเคยมีสิ่งมีชีวิตบนดาวเคราะห์ดวงอื่นหรือไม่ อาจอยู่ในหลอดตัวอย่างเล็กๆ หลอดนี้ต่อไป…