เคยเป็นกันไหม เวลาดูตัวอย่างหนังหรือซีรีส์แล้วรู้สึกตะขิดตะขวงใจ กับเสื้อผ้าหรือคอสตูมดีไซน์ที่ดูจะไม่ไปด้วยกันกับเรื่องเท่าไหร่นัก ถึงอย่างนั้น ก็ไม่ได้ใส่ใจอะไรมากมาย เพราะเท่าที่ดู ทั้งบท นักแสดง และงานภาพก็พอโอเคแล้ว แค่เสื้อผ้าอย่างเดียวคงไม่เป็นหรอกมั้ง
เชื่อว่าเวลาจะพิจารณาสื่อบันเทิงสักชิ้นว่าดีหรือไม่ หลายคนก็คงนึกถึงตัวบทหรือการแสดงของนักแสดงเป็นลำดับแรกๆ น้อยคนนักที่จะสนใจไปที่คอสตูมดีไซน์ของตัวละคร ส่วนหนึ่งก็อาจเพราะเสื้อผ้ามีแค่ไว้ปกปิดร่างกายไม่น่าจะมีอิทธิพลอะไรมากมายต่อหนังหรือซีรีส์ที่เรากำลังดู
แต่แท้จริงแล้ว คอสตูมดีไซน์มีความสำคัญต่อหนังที่เราดูมากกว่าที่คิด จนอาจถึงขั้นเปลี่ยนภาพรวมทั้งหมดให้กลายเป็นอีกเรื่องไปเลยก็ยังได้
เสื้อผ้ากับการเป็นเครื่องมือช่วยเล่าเรื่องราว
ทุกคนคิดเห็นอย่างไร หากหนังที่กำลังดู พูดถึงเรื่องราวในพื้นที่ฝั่งเอเชียบ้านเรา ทว่าตัวละครในเรื่องดันใส่คอร์เซ็ต (Corset) แบบที่ชาวตะวันตกใส่กัน ภาพที่เห็นก็คงชวนให้ผู้ชมอย่างเรารู้สึกแปลกตาอยู่ไม่น้อย เพราะคอร์เซ็ตไม่ใช่วัฒนธรรมการแต่งกายแบบเอเชีย แน่นอนแม้นี่จะเป็นรายละเอียดเล็กๆ แต่หากพบสักจุดหนึ่งแล้ว ก็อดไม่ได้ที่จะติดใจกับสิ่งนี้ไปตลอดจนจบเรื่อง
เห็นได้ว่าคอสตูมที่บางคนมองข้ามหรือไม่ได้ให้ความสำคัญกลับสามารถทำให้เราติดขัดกับหนังตรงหน้าได้ทันที เพราะเสื้อผ้าไม่ได้มีไว้แค่สวมใส่เท่านั้น หากยังมีหน้าที่ในการเล่าเรื่องผ่านภาพ (visual narrative) ของหนังไปพร้อมกันด้วย
หน้าที่สำคัญอันดับแรกสุดของเสื้อผ้าในหนังคือ การเป็นเครื่องมือสำหรับบ่งบอกสถานะของตัวละครภายในเรื่อง โดยที่ไม่จำเป็นต้องใช้คำพูดหรือคำบรรยายมาอธิบาย ตัวอย่างเช่น เสื้อผ้าที่ตัดเย็บอย่างหรูหราและประณีตก็อาจใช้เป็นสัญลักษณ์ของคนรวย ส่วนเสื้อผ้าที่ซอมซ่อหน่อยก็อาจใช้เล่าเรื่องคนที่จนกว่า
ในมุมต่อมา เสื้อผ้าก็ช่วยระบุเวลาของเหตุการณ์ในหนังให้ผู้ชมอย่างเราทราบได้ โดยที่หนังอาจไม่จำเป็นต้องแสดงตัวเลขปีให้เราเห็นเลย อาทิ เวลาตัวละครสวมเสื้อผ้าสไตล์แกสต์บี้ เราก็พอจะเดาได้เลยว่าหนังกำลังเล่าถึงช่วงต้นศตวรรษที่ 20 แน่นอน หรือในฝั่งไทย หากนักแสดงสวมเสื้อผ้าที่ผสมผสานระหว่างความเป็นไทยกับความเป็นฝรั่ง ก็คงหนีไม่พ้นช่วงยุคสมัยไทยเริ่มได้รับอิทธิพลเครื่องแต่งกายมาจากชาติตะวันตก
เมื่อเสื้อผ้าสามารถบอกข้อมูลบางอย่างที่ผู้ชมจำเป็นต้องรับรู้ได้ มันจึงไม่ได้มีบทบาทเป็นเพียงแค่เครื่องนุ่งห่ม แต่เป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญในการสร้างโลก (World-Building) ของหนัง โดยเฉพาะหนังที่ต้องสร้างโลกหรือสภาพแวดล้อมที่แตกต่างไปจากชีวิตจริงของมนุษย์ อย่างหนังแนวไซไฟ (Sci-Fi) ที่ต้องทำให้คนดูเชื่อว่าโลกที่ปรากฏอยู่ตรงหน้าไม่ใช่โลกใบเดิมที่เราคุ้นเคย ลองนึกถึง Avatar (2009) หรือ Dune (2021) นอกจากฉากและสภาพแวดล้อมที่แปลกตาแล้ว เสื้อผ้า หน้าผม และรูปลักษณ์ของตัวละครก็ถูกออกแบบให้แตกต่างจากสิ่งที่มนุษย์ในโลกจริงคุ้นชิน เพราะรายละเอียดเหล่านี้ล้วนมีส่วนช่วยให้คนดูเชื่อและคล้อยตามไปกับโลกที่หนังกำลังสร้างขึ้น
ไม่เพียงเท่านั้น คอสตูมยังมีบทบาทสำคัญต่อการกำหนดและควบคุม Mood และ Tone ของหนังไปพร้อมกับที่ตัวบทหรือนักแสดงกำลังดำเนินเรื่องด้วย หากถามว่าสิ่งนี้สำคัญต่อหนังขนาดไหน อาจลองหยิบหนังสยองขวัญมาสักเรื่อง แล้วลองจินตนาการถึง บรรยากาศของหนังที่ค่อนข้างมืด ชวนให้นึกถึงบางอย่างที่น่ากลัว แล้วตัวเอกดันใส่เสื่อสีเขียวนีออนสว่างสดใส เดินเข้าไปท่ามกลางความมืด ซึ่งต่อให้ภาพรวมดูวังเวงและน่าหวาดกลัวขนาดไหน แต่สีสันที่ขัดกับบรรยากาศโดยรวม ก็ย่อมส่งผลต่ออรรถรสขณะรับชมได้ แถมยังอาจทำให้ความน่ากลัวของหนังลดหายไปด้วย
ขณะเดียวกัน คอสตูมดีไซน์ยังมีส่วนช่วยสร้างภาพจำให้แก่ตัวละคร เพราะปฏิเสธไม่ได้ว่า ตัวละครบางตัวกลายเป็นที่จดจำของผู้ชมจากเสื้อผ้าและเครื่องแต่งกายอันเป็นเอกลักษณ์ของพวกเขา และเมื่อเครื่องแต่งกายเหล่านั้นสามารถกลายเป็นภาพจำได้ ตัวหนังเองก็ย่อมได้รับประโยชน์จากการสร้างอัตลักษณ์ที่ผู้ชมจดจำได้เช่นกัน โดยหนังอาจสร้างรายได้เพิ่มเติมจากการนำตัวละครหรือเครื่องแต่งกายไปต่อยอดทางการตลาด เช่น ภาพยนตร์ซูเปอร์ฮีโร่ที่เมื่อแฟนๆ จดจำคอสตูมของตัวละครโปรดได้ เครื่องแต่งกายเหล่านั้นก็สามารถถูกนำไปผลิตเป็นสินค้าที่ระลึก ของเล่น หรือสินค้าที่เกี่ยวข้องกับภาพยนตร์ได้ต่อด้วย
ไม่เกินจริงเลย หากจะบอกว่าเสื้อผ้าที่หลายคนมองเป็นเครื่องนุ่งห่มสำหรับห่มคลุมร่างกาย มีพลังมากพอจะเปลี่ยนภาพรวมของหนังให้เป็นไปตามสิ่งที่เหล่าตัวละครสวมใส่ได้
เพราะเสื้อผ้าเป็นอีกหนึ่งองค์ประกอบที่ช่วยสร้างและร้อยเรียงเรื่องราวภายในหนังไปพร้อมกับองค์ประกอบอื่นๆ ดังนั้น หากผู้ชมไม่เชื่อในเสื้อผ้าที่ปรากฏอยู่บนตัวละคร ก็อาจส่งผลต่อความน่าเชื่อถือของเรื่องราวทั้งหมด และท้ายที่สุดอาจกระทบต่อประสบการณ์การรับชม รวมถึงความสมบูรณ์ของโลกที่ภาพยนตร์พยายามสร้างขึ้น
อ้างอิงจาก
