แฮร์รี่ พอตเตอร์ พ่อมดตัวน้อยแทบหงายหลังล้มตึง เมื่อเห็นทรัพย์ศฤงคารที่พ่อแม่ผู้ล่วงลับทิ้งไว้ให้ ในธนาคารกริงก็อตส์
อย่าว่าแต่โลกเวทมนตร์เลย โลกความจริงเราก็รู้จักธนาคารกันตั้งแต่จำความได้ ว่าเป็นสถานที่ที่ปลอดภัยต่อเงินทอง เอาไว้ฝากออมเอาดอกเบี้ยเล็กๆ น้อยๆ เงินฝากประจำเพื่อความมั่นคง กู้ยืม ลงทุน และสารพัดบริการที่สถาบันการเงินจะมอบให้
ว่าแต่ คนเราไว้ใจเอาเงิน ของมีค่าของตัวเอง ไปฝากไว้กับคนอื่นตั้งแต่เมื่อไหร่กันนะ

หากเรานิยามว่าธนาคารสถาบันที่รับฝากของมีค่า โลกเราก็มีนับว่ามีธนาคารกันตั้งแต่ยุคอารยธรรมโบราณแล้วล่ะ ย้อนกลับไปยังอารยธรรมเมโสโปเตเมียและอียิปต์ ศาสนสถานถือว่าเป็นพื้นที่ปลอดภัยที่สุดแห่งหนึ่ง ทั้งในแง่ของมาตรการความปลอดภัย มีคนตรวจตรา ดูแลแทบตลอดเวลา และในแง่ของศีลธรรม พื้นที่นี้มีสายตาของพระเจ้า สิ่งศักดิ์สิทธิ์ สิ่งที่อยู่เหนือกว่าคอยเฝ้ามอง จึงไม่มีใครกล้ากระทำความผิดในพื้นที่อันศักดิ์สิทธิ์นี้ ผู้มั่งคั่งทั้งหลายในเวลานั้นจึงเลือกฝากฝังของมีค่า อย่างทองคำ เมล็ดพันธุ์ ธัญญาหาร ไว้ในศาสนสถาน โดยมีการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรว่าใครมาฝากอะไรไว้จำนวนเท่าไหร่บ้าง
อีกหลักฐานที่น่าสนใจ ปรากฏในประมวลกฎหมายฮัมมูราบีราว 1792–1750 ก่อนคริสตกาล เป็นข้อกำหนดเรื่องฝากทรัพย์: ข้อ 124 ให้ผู้ฝากที่มีสัญญาฝากที่รับรองเป็นทางการมีสิทธิ์ไถ่ถอนมูลค่าเต็ม และข้อ 125 ให้ผู้รับฝากรับผิดชดใช้หากของที่ฝากถูกขโมย

หากเรานิยามว่าธนาคารคือสถาบันทางการเงินที่มีการให้กู้ยืม ฝาก เข้ามาด้วย ธนาคารก็นับว่าเริ่มต้นในยุคกรีก ตั้งแต่ศตวรรษที่ 4 ก่อนคริสตกาล พอเข้าช่วงนี้ธนาคารเริ่มเปิดแผงบริการอื่นนอกจากรับฝากของมีค่า ไม่ว่าจะเป็นการรับฝากเงิน การปล่อยสินเชื่อ การแลกเปลี่ยนเงินตราสกุลต่างๆ รวมถึงการตรวจสอบน้ำหนักและความบริสุทธิ์ของเหรียญกษาปณ์
ช่วงเวลาใกล้เคียงกันในโรม วัฒนธรรมที่โดดเด่นด้านการบริหาร ได้รับเอาแนวปฏิบัติทางการธนาคารของกรีซมาปรับใช้และจัดระเบียบให้เป็นระบบ จนกระทั่งถึงช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 2 การชำระหนี้สามารถทำได้อย่างเป็นทางการผ่านการฝากเงินจำนวนดังกล่าวไว้กับธนาคาร โดยมีเจ้าพนักงานจดทะเบียนทำหน้าที่บันทึกธุรกรรมเหล่านั้น
เมื่อจักรวรรดิโรมันล่มสลาย การค้าขายก็ซบเซาลง ส่งผลให้บทบาทของนายธนาคารลดลง ประกอบกับท่าทีที่เป็นปฏิปักษ์ของคริสตจักรที่มีต่อการคิดดอกเบี้ย มองว่าเป็นการกระทำที่ผิดศีลธรรม แต่จังหวะนี้แหละที่เปิดโอกาสให้ชาวยิวที่ถูกห้ามไม่ให้ทำงานในรูปแบบอื่น เข้ามาทำหน้าที่เป็นนายธนาคารกินดอกเบี้ยนี้แทน เช่นเดียวกับอัศวินเทมพลาร์ ให้ผู้แสวงบุญฝากของมีค่าไว้ที่สำนักเทมพลาร์ในประเทศตน รับเอกสารระบุมูลค่า แล้วนำไปถอนที่ปลายทางในดินแดนศักดิ์สิทธิ์ ช่วยลดความเสี่ยงโดนปล้นระหว่างทาง

หากนิยามธนาคารว่าเป็นธนาคารที่เรารู้จักอย่างในทุกวันนี้ เราสามารถเริ่มนับในช่วง ศตวรรษที่ 14 ได้ตั้งแต่ ‘Monte Pio’ ก่อตั้งขึ้นในปี 1472 ที่เมืองเซียนา ประเทศอิตาลี โดยหน่วยงานปกครองแห่งสาธารณรัฐเซียนา เป็นสถาบันการกุศลที่จัดตั้งขึ้นเพื่อมอบความช่วยเหลือทางการเงินแก่ผู้ยากไร้ และต่อต้านการปล่อยกู้แบบคิดดอกเบี้ยสูงเกินควร โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อปล่อยสินเชื่อให้แก่ผู้ขัดสน
ต่อมาในปี 1624 สถาบัน Monte Pio มีการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญจากการปฏิรูปโดยแกรนด์ดยุกเฟอร์ดินานด์ที่ 2 แห่งตระกูลเมดิชี (Grand Duke Ferdinand II de’ Medici) โดยปรับโครงสร้างธนาคารใหม่ พร้อมทั้งกำหนดให้มีการรับประกันจากรัฐสำหรับเงินฝากของผู้ใช้บริการ โดยหลักประกันดังกล่าวมาจากรายได้ของที่ดินทางการเกษตรที่เป็นของรัฐในภูมิภาคมาเรมมา ซึ่งเรียกกันว่า ‘Paschi’ อันเป็นที่มาของชื่อ ‘Banca Monte dei Paschi’ ที่เปลี่ยนในภายหลังนั่นเอง
โดยธนาคารแห่งนี้ยังคงดำเนินกิจการทางการเงินอยู่จนถึงปัจจุบัน ทำให้ที่นี่กลายเป็นธนาคารที่เก่าแก่ที่สุดในโลก
ปี 1833 ธนาคาร Banca Monte dei Paschi ได้เริ่มต้นการดำเนินงานในรูปแบบธนาคารออมทรัพย์ การปรับโครงสร้างครั้งนี้เป็นก้าวสำคัญในการขยายขอบเขตการให้บริการทางการเงิน จากเดิมที่เคยทำหน้าที่เพียงการปล่อยสินเชื่อในรูปแบบดั้งเดิมเท่านั้น
ปี 1995 ได้ผ่านการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญอีกครั้ง โดยเปลี่ยนสถานะจากบริษัทมหาชนจำกัดมาเป็นบริษัทร่วมทุน (Joint-stock company) ซึ่งส่งผลให้มีการเปลี่ยนชื่อจาก ‘Banca Monte dei Paschi’ เป็น ‘Banca Monte dei Paschi di Siena’ เป็นการก่อตั้งองค์กรทางการเงินที่รวมตัวกันภายใต้โครงสร้างการธนาคารที่ทันสมัย ซึ่งช่วยให้สถาบันสามารถดำเนินงานในตลาดการเงินได้อย่างคล่องตัวยิ่งขึ้น
หลังจากนั้นธนาคารแห่งแรกของโลกนี้ ยังคงปรับรูปแบบองค์กรให้ดำเนินกิจการไปตามยุคสมัยได้อยู่เสมอ เช่นเดียวกับการเงินในปัจจุบัน ที่เราสามารถทำธุรกรรมต่างๆ บนหน้าจอมือถือได้แล้ว โดยที่ไม่ต้องเดินทางไปธนาคารด้วยตัวเอง
หากมองย้อนกลับไปถึงจุดเริ่มต้นของสถาบันการเงินในประวัติศาสตร์ ธนาคารตามแต่ที่เราจะเรียกตามนิยามเติบโตมาพร้อมกับการค้าขาย การขยายตัวของเมือง ความจำเป็นในการเก็บรักษาทรัพย์สิน และความต้องการเงินทุนของผู้คนเช่นเดียวกับสิ่งประดิษฐ์หรือนวัตกรรมอื่นๆ
อ้างอิงจาก