การประชุมคณะกรรมการส่งเสริมคุณธรรมแห่งชาติเมื่อวานนี้ อัครนันท์ กัณณ์กิตตินันท์ รมช.ศึกษาธิการ ได้เปิดเผยว่า กระทรวงศึกษาฯ เตรียมผลักดันระบบ ‘เครดิตคุณธรรม (Social Credit)’ ในแผนปฏิบัติการส่งเสริมคุณธรรมแห่งชาติ ระยะที่ 3
ทั้งนี้ ‘เครดิตคุณธรรม’ จะเป็นกลไกมาตรฐานเพื่อเปลี่ยนการทำความดี ให้เป็นทุนทางพฤติกรรมที่วัดผลได้ และนำไปเชื่อมโยงกับสิทธิประโยชน์เชิงรูปธรรม ทั้งในด้านการศึกษา การทำงาน และการเข้าถึงบริการภาครัฐ ซึ่งจะช่วยสร้างแรงจูงใจ และปลูกฝังค่านิยมการทำความดีในกลุ่มเยาวชนไทยอย่างยั่งยืน
อย่างไรก็ตาม ระบบเครดิตคุณธรรมที่กระทรวงศึกษาฯ เปิดเผยออกมานี้ ก็เกิดข้อสงสัยว่าจะคล้ายกับระบบ Social Credit ที่ใช้ในประเทศจีนหรือไม่
ในบริบทของจีนนั้น Social Credit เป็นเครื่องมือที่ภาครัฐจะจัดเก็บข้อมูลพฤติกรรมของประชาชนโดยเชื่อมโยงข้อมูล Big Data ร่วมกับภาคเอกชน เช่น Alibaba โดยระบบการให้คะแนนจะคำนวณจากข้อมูลพฤติกรรม แบ่งเป็น 3 ด้าน คือ
- ด้านการใช้จ่าย เช่น การจ่ายภาษี การชำระหนี้ จ่ายค่าบัตรเครดิต จ่ายค่าปรับ
- ด้านสังคม เช่น การปฏิบัติตามกฎจราจร ประวัติอาชญากรรม การเป็นอาสาสมัคร
- ด้านอินเตอร์เน็ต เช่น การซื้อของออนไลน์ การใช้สื่อสังคมออนไลน์
ในประเทศจีน เครดิตของผู้ที่มีความประพฤติดี จะได้สิทธิประโยชน์ในการให้ส่วนลดขนส่งสาธารณะ การเข้าพักในโรงแรม การใช้อินเตอร์เน็ต ทุนการศึกษา การเข้ารับราชการ ส่วนคนที่เครดิตไม่ดีก็อาจจะถูกตัดสิทธิในการใช้บริการสาธารณะ การรับสิทธิสวัสดิการ การรักษาพยาบาล การขอวีซ่าในการเดินทางไปต่างประเทศ การขอสินเชื่อและการทำธุรกรรมทางการเงิน
ทั้งนี้ ระบบดังกล่าวของประเทศจีนได้ถูกวิพากษ์วิจารณ์ในฐานะ ‘Orwellian system’ ซึ่งเป็นคำที่ใช้อธิบายระบบสังคมหรือรัฐบาลที่กดขี่โดยรัฐที่ลิดรอนสิทธิเสรีภาพ เข้าควบคุมและสอดส่องชีวิตส่วนตัวของประชาชนอย่างเบ็ดเสร็จ มาจากนามสกุลของ จอร์จ ออร์เวลล์ (George Orwell) ผู้แต่งนวนิยายดิสโทเปียเรื่อง 1984
