เวลาไล่เรียง ว่าประเทศใดเปิดพื้นที่และให้สิทธิความเท่าเทียมแก่คู่รักเพศเดียวกันเป็นกลุ่มแรกๆ ของโลก ‘สเปน’ น่าจะเป็นหนึ่งในประเทศที่หลายคนนึกถึง เพราะสเปนถือเป็นประเทศที่ 3 บนโลกที่เปิดให้กลุ่มคู่รักเพศเดียวกันสามารถแต่งงานกันได้อย่างถูกกฎหมาย แต่นั่นอาจไม่ใช่เครื่องการรันตีว่าประวัติศาสตร์ของกลุ่มผู้รักเพศเดียวกันในประเทศนี้จะโรยด้วยกลีบกุหลาบมาตลอด
สเปนไม่ใช่ประเทศที่เปลี่ยนผ่านยุคสมัยด้วยความสงบเรียบร้อย พวกเขาต้องเผชิญกับช่วงเวลาแห่งความโกลาหลมานานนับศตวรรษ โดยเฉพาะอย่างยิ่งตั้งแต่ช่วงต้นศตวรรษที่ 20 เป็นต้นมา ทั้งความวุ่นวายในยุคสาธารณรัฐและการสูญเสียในยุคสงครามกลางเมือง ทั้งนี้ สิ่งที่เลือนหายไปจากหน้าประวัติศาสตร์ไม่ใช่แค่ชีวิตของผู้ที่อยู่ในสภาวะสงคราม หากยังมีตัวตน ‘ความเป็นเกย์’ ที่ถูกพยายามลบให้หายไปจากหน้าประวัติศาสตร์นี้ด้วยเช่นกัน แม้กาลเวลาจะล่วงเลยผ่านมาจนถึงยุคสมัยปัจจุบันแล้วก็ตาม
ประวัติศาสตร์คืออดีต อดีตที่บางคนเป็นผู้กระทำและบางคนก็เป็นผู้ถูกกระทำ La Bola Negra (2026) หรือในชื่อไทย ‘The Black Ball: ผิดไหมที่มีหัวใจ’ ว่าด้วยเรื่องราวของเกย์ 3 คน 3 ยุคสมัย 3 เรื่องราวที่เหมือนจะไม่เกี่ยวโยงถึงกัน ทว่าทุกเรื่องกลับถักทอร้อยเรียงเป็นผ้าผืนเดียว ที่ถูกทำให้เป็นหีบห่อและยัดใส่ความเป็นเกย์บางอย่างเอาไว้ด้านใน
โดยจะค่อยๆ ถูกหยิบออกมาผ่าน ‘การ์ลอส’ (จากปี 1932) ชายหนุ่มผู้ถูกชาวบ้านครหานินทาว่าเป็นเกย์ จนกลายเป็นแกะดำผู้มิอาจเอื้อมมือถึงฝั่งฝันที่ตนฝันใฝ่ได้ ‘เซบาสเตียน’ (จากปี 1937) นักดนตรีผู้ค่อยๆ ผลิบานขึ้นมาผ่านสภาวะสงคราม มือที่เคยจับเครื่องดนตรี กลับต้องมาจับปืนเพื่อเอาชีวิตรอด จนกระทั่ง เขาได้มาพบกับชีวิตที่เพิ่งรอดจากความตายมาจริงๆ และชีวิตนั้นก็อาจกำลังพาเขารอดพ้นจากโลกอันแสนเลวร้ายนี้ ‘อัลแบร์โต’ (จากปี 2013) อดีตนักเขียนบทละครที่กำลังศึกษาเกี่ยวกับเรื่องเพศและดนตรี ดันได้รับมรดกชิ้นสุดท้ายจากตาผู้ห่างเหิน ขณะเดียวกันความสัมพันธ์ระหว่างเขากับแม่ก็ย่ำแย่ลงเรื่อยๆ มรดกปริศนานี้จึงกลายเป็นกุญแจชิ้นสำคัญที่จะประกอบร่างความสัมพันธ์ที่พังทลาย รวมถึงเชื่อมทั้ง 3 เรื่องราวเข้าไว้ด้วยกัน
*บทความนี้เปิดเผยเนื้อหาของ La Bola Negra (The Black Ball) (2026)
ไม่ต้องไปถึงเรื่องราวของทั้ง 3 ตัวละคร แค่ชื่อเรื่อง อย่าง ‘La Bola Negra’ ก็สามารถถ่ายทอดความเจ็บปวดของเกย์ออกมาได้อย่างชัดแจ้งแล้ว เพราะนี่คือหนังที่ได้แรงบันดาลมาจากงานเขียนที่ยังไม่เสร็จสมบูรณ์ในชื่อเดียวกันของ เฟเดริโก การ์เซีย ลอร์กา (Federico García Lorca) กวีชาวสเปนผู้ใช้ชีวิตอย่างเปิดเผยว่าตัวเองเป็นเกย์ โดยเหตุผลที่เขายังเขียนงานชิ้นนี้ไม่เสร็จ นั่นเพราะเฟเดริโกถูกลอบสังหารจากฝั่งชาตินิยมในช่วงต้นสงครามกลางเมือง เมื่อวันที่ 19 สิงหาคม 1936
โดยนักประวัติศาสตร์หลายคนก็บอกว่าแรงจูงใจคือเรื่องรสนิยมทางเพศ แต่บางคนก็บอกว่าเป็นเรื่องของอุดมการณ์สังคมนิยมมากกว่า กระนั้น ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลใด แต่ผลลัพธ์ที่เราได้เรียนรู้มาจนถึงปัจจุบัน รวมไปถึงขณะที่หนังดำเนินไปจนจบเรื่อง คือ ความโหดร้ายที่เกย์ต้องเผชิญไม่เคยเปลี่ยนไปเลย แม้เวลาจะผ่านมากี่ยุคสมัยแล้วก็ตาม เพียงแต่ความรุนแรงนี้ปรับเปลี่ยนรูปแบบและหน้าตาให้เข้ากับบริบทแวดล้อมมากขึ้นเท่านั้นเอง
cr.IMDB
1932
ท่ามกลางอากาศที่ร้อนอบอ้าว ณ กรานาดา การ์ลอส (รับบทโดย มิโล กีเฟส (Milo Quifes))เดินอยู่ท่ามกลางฝูงชนที่พลุกพล่านไปมา โดยสวมสูทสีขาวที่เรียบโก้บ่งบอกว่าเขาพิถีพิถันกับการแต่งกายมากแค่ไหน ทันใดสายตาเจ้าตัวก็เหลือบไปเห็นชายหนุ่มในชุดทหารเรือกำลังนั่งเปลือยท่อนบนที่ร่างกายชุ่มไปด้วยเหงือ พลางจินตนาการบางอย่างผ่านทางสายตาที่จับจ้องไม่ละไปทางอื่น ฉากเปิดตัวตัวละครการ์ลอส คือภาพแรกที่คนดูอย่างเราไม่มีทางละสายตาไปทางอื่นได้เลยไม่ต่างจากการ์ลอส ท่วงท่าการเดินและวิธีการใช้สายตาบ่งบอกว่าเจ้าตัวกำลังซ่อนอะไรอยู่ภายในนั้น โดยที่คนดูอย่างเราก็ยังไม่อาจรู้ได้
แต่สิ่งที่รู้แน่ชัดคือ การ์ลอสกำลังเดินทางไปสมัครเป็นสมาชิกของคาสิโนใหญ่ประจำเมือง สถานที่ที่พ่อเขาเคยเป็นใหญ่เป็นโตอยู่ เมื่อหมดเวลาตัวเองแล้ว ก็จึงส่งลูกมาสานทุกอย่างต่อ แต่ความจริงไม่ได้เป็นไปตามที่ผู้เป็นพ่อตั้งใจ เพราะเมื่อยืนประชันหน้ากับเหล่าคณะกรรมคาสิโน สายตานับสิบจับจ้องมาที่การ์ลอสที่กำลังยืนอยู่กลางห้อง ราวกับเป็นการเอาคืนสายตาที่เขาเคยจ้องมองผู้ชายก่อนหน้า คราวนี้ถึงเวลาที่ผู้ชายจะจ้องมองเขากลับแล้ว
กระบวนการพิจารณาคือ เหล่าคณะกรรมการจะหย่อนลูกแก้ว 2 สีเพื่อชี้ชะตาตัดสิน สีขาวคือผ่าน และดำคือไม่ผ่าน หากสีไหนมากกว่าก็แปลว่านั่นแหละคือผลลัพธ์ การ์ลอสได้รับลูกแก้วสีขาวเพียงแค่ 2-3 ลูก จากสิบกว่าลูก ส่วนที่เหลือมีเพียงลูกแก้วสีดำที่ค่อยๆ เดินทางสะท้อนเข้าไปผ่านตาดำของเจ้าตัว ลงไปสู่ก้นบึ้งหัวใจ ตอกย้ำว่าที่นี้ไม่ใช่ที่ของเขา การ์ลอสไม่คิดถึงเหตุผลอื่นใดเลยนอกจาก อะไรบางอย่างที่ซ่อนอยู่ด้านใน สิ่งที่ชาวบ้านพูดถึงตัวเขามาโดยตลอด ดวงวิญญาณที่เรียกว่า ‘เกย์’ ที่แม้กำลังหลับใหล แต่กลับนำพาความอัปยศมาสู่ตัวเขาตลอดเวลา
ผู้ใดกล้าที่จะแสดงตัวออกมาว่าเป็นเกย์อย่างเปิดเผยในช่วงปี 1932 สิ่งที่ได้รับกลับมา ก็หนีไม่พ้นสายตาไม่พึงประสงค์ที่พร้อมตัดสินในแทบทุกอิริยาบถ ยุคที่แม้ขึ้นชื่อว่าเป็น ยุคสาธารณรัฐที่ 2 แห่งสเปน (Segunda República Española, 1931-1936) หากฟังแค่ชื่อ สาธารณรัฐก็น่าจะเป็นพื้นที่ปลอดภัยให้คนทุกกลุ่มได้ ทว่าความจริงดันเป็นยุคสมัยนี้เต็มไปด้วยความวุ่นวาย เพราะหลังจากโค่นล้มกษัตริย์ รัฐบาลก็พยายามปฏิรูปประเทศให้อยู่ในร่องในรอย กระนั้นก็ต้องยอมรับว่า ยุคสาธารณรัฐสถานะของเกย์ก็ก้าวหน้าขึ้นมานิดหน่อย จากการที่รัฐบาลถอดพฤติกรรมการรักร่วมเพศออกจากประมวลกฎหมายอาญาของสเปนในปี 1932 ทั้งนี้ ก็ไม่ได้หมายความว่าใครจะแสดงตัวตนออกมาได้อย่างเปิดเผย เพราะสถานะทางสังคมของเกย์ก็ยังคง (ถูกทำให้) ไม่มีตัวตนอยู่ ด้วยภาพลักษณ์ว่า เกย์คือของแปลก ใครเป็นเกย์คนนั้นคือคนแปลก
ลูกแก้วสีดำที่การ์ลอสได้รับจึงไม่ใช่แค่สัญลักษณ์ของการถูกปฏิเสธจากคาสิโนแบบที่ผู้ชมเห็นกันโต้งๆ ทว่ายังเป็นเหมือนการพูดถึงสถานะของเกย์ในยุคนั้น ที่ข่าวลือเพียงเล็กน้อย อาจทำชีวิตทั้งชีวิตแทบดับสิ้น ถูกสังคมหมู่มากปฏิเสธ เกย์จึงไม่ต่างอะไรจากความลับอันดำมืดที่ต้องปิดซ่อนเอาไว้ และความลับนี้จะเป็นเหมือนชนักติดหลังไปจวบจนวาระสุดท้ายของชีวิต
cr.IMDB
1937
เซบาสเตียน (รับบทโดย กีตาร์ริกาเดลาฟูเอนเต (Guitarricadelafuente))จ้องมองไปที่เหล่าชายฉกรรจ์ที่กำลังเปลือยเรือนร่างวิ่งร่าไปทั่วริมชายหาด ทุกสิ่งทุกอย่างปลดปล่อยออกมาไร้พันธนาการ ไม่มีสิ่งใดที่สายตาของเจ้าตัวไม่เห็น แต่เขาทำได้เพียงมองเท่านั้น เพราะหากขยับขาก้าวผิดแม้เพียงนิดเดียว ก็จะมีมีสิ่งใดคงเหลือเอาไว้เลย นอกจาก ‘ความตาย’
สงครามกลางเมืองสเปน (Guerra Civil Española, 1936-1939) เริ่มปะทุขึ้นมาตั้งแต่ปีที่แล้ว และค่อยๆ ทวีความรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ เซบาสเตียนสูญเสียแม่ไปจากการเข่นฆ่าแบบไม่เลือกฝ่ายของทหารฝั่งชาตินิยม ที่จำต้องก้ำกลืนฝืนทนเข้าสู่กองทัพฝั่งชาตินิยม เพียงเพราะไม่อยากเป็นส่วนหนึ่งของกองซากศพที่ต่อให้สงครามจบก็จะไม่มีใครย้อนกลับมาเชิดชู
ฉะนั้นภาพชายหนุ่มมากมายที่รายล้อมเซบาสเตียนอยู่ตลอดเวลานี้ จึงไม่ใช่ภาพแห่งความหลงใหลที่จะปลุกเร้ากามารมณ์ให้ตื่นขึ้น แต่เป็นภาพความโหดร้ายที่พรากทุกสิ่งทุกอย่างไปจากเขา ทั้งชีวิต ครอบครัว และตัวตน
แน่นอนว่าภายใต้ชายคาที่ประชาชนถูกปกครองด้วยทหารและระบอบฟาสซิสต์ (Fascist) ไม่มีทางเลยที่พวกคนรักร่วมเพศคนไหนจะได้ใช้ชีวิตอย่างมีความสุข ดังนั้น ความเป็นชายชาตรีคือสิ่งเดียวที่สามารถแสดงออกมาได้ ณ สถานที่แห่งนี้
หากลองจินตนาการถึงสถานที่ที่พอจะสร้างเฟติช (Fetish) ให้แก่เกย์คนหนึ่งได้ มันก็ควรเป็นสถานที่ที่มีผู้ชายรวมตัวอยู่กันเป็นกลุ่มก้อน สถานที่ที่เคล้าคลุ้งไปด้วยเทสโทสเตอโรน ซึ่งสถานที่ลักษณะนี้ก็คงหนีไม่พ้นค่ายทหารหรือกองทัพ ทว่าเวลาเดียวกัน สถานที่นี้ก็กลับสร้างความหวาดกลัวให้แก่จิตวิญญาณความเป็นเกย์ที่อยู่ข้างในไปพร้อมกัน เพราะอย่างที่ทราบกันดีว่า ความเป็นเกย์คือขั้วตรงข้ามของความเป็นชายชาตรี ที่ไหนมีชายชาตรีที่นั่นไม่ควรมีความเป็นเกย์ ระหว่างที่เซบาสเตียนอาศัยอยู่กับกองทัพ ตัวเขาจึงแทบไม่มีมีอารมณ์ความรู้สึกใดมากไปกว่าความหวัดหวั่นที่ไม่รู้ว่าชีวิตจะหาไม่เมื่อไหร่
แต่ดูเหมือนชีวิตของเซบาสเตียนที่นี้เริ่มเปลี่ยนไป หลังจากที่เขาต้องรับมอบหมายให้มาเฝ้า ‘ราฟาเอล’ (รับททโดย มิเกล เบร์นาร์โด (Miguel Bernardeau)) เชลยศึกฝ่ายสาธารณรัฐ ที่ถูกจับกุมตัวมาได้ ระยะแรกทั้ง 2 เป็นเพียงชายแปลกหน้าที่ต่างมองทะลุเข้าไปเห็นถึงความละเอียดอ่อนและท่วงทำนองแห่งศิลปะที่ทั้งคู่ต่างก็มีเหมือนกัน จนเรื่องเริ่มเล่าว่าแท้จริงแล้ว ราฟาเอล คือคนรักของ ‘เฟเดริโก การ์เซีย ลอร์กา’ บทกวีความรักที่เซบาสเตียนได้อ่าน หรือกระทั่งตอนที่ได้ชมการแสดงของ ‘เนเน่ โรเมโร’ นักแสดงคาบาเร่ต์ที่นิยมแสดงให้ความบันเทิงแก่ทหาร ตัวตนบางอย่างของเขาก็เริ่มปลดปล่อยออกมา ความปรารถนาในบางสิ่งทวีความรุนแรงขึ้น อันเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญที่ค่อยๆ ขับเน้นกามารมณ์ที่แท้จริงให้ผุดขึ้นมา
ความรู้สึกนี้ไม่ใช่ความรู้สึกโรแมนติกที่หอมอบอวล แต่มันคือ ‘ความหวัง’ ของเกย์ 2 คนที่ต่างสว่างขึ้นมา ในเวลาที่ทั้งคู่ได้อยู่ด้วยกัน แสงแห่งความหวังท่ามกาลสภาวะสงครามอันมืดมิด กลายเป็นหนทางเดียวที่จะช่วยให้ทั้งคู่ได้รอดชีวิต ชีวิตที่ไม่ใช่กายเนื้อ แต่เป็นชีวิตที่หมายถึงจิตวิญญาณภายใน
อย่างไรเสียสงครามจะพรากทุกสิ่งไปเสมอ แต่สิ่งที่จะยังอยู่รอดต่อไปได้ คือจิตวิญญาณที่สะท้อนอัตลักษณ์ที่แท้จริงที่จะถูกส่งต่อไปเรื่อยๆ และนั่นคือสิ่งที่เซบาสเตียนได้รับ จิตวิญญาณของราฟาเอลที่เข้ามาหลอมรวมเป็นหนึ่งเดียวกับตนเอง
cr.IMDB
2017
สายตาอัลแบร์โต (รับบทโดย การ์ลอส กอนซาเลซ (Carlos González)) จ้องมองไปที่หน้าจอโทรศัพท์ที่เปิดค้างหน้าแชตระหว่างเขากับชายแปลกหน้าบนแอปพลิเคชั่นไกลนเดอร์ (Grindr) ซึ่งกำลังนัดให้ฝ่ายตรงข้ามมาพบเจอในทันที อัลแบร์โตแสดงอารมณ์ทางเพศที่พุ่งพล่านออกไปหาอีกฝ่ายอย่างชัดเจน โดยไม่จำเป็นต้องปิดบังหรือเหนียมอาย แม้ทุกสิ่งรอบตัวเขาจะบ่งบอกชัดเจนว่านี่แหละคือ ชีวิตที่เกย์ต้องการ ทว่าเขากลับรู้สึกเหมือนมีอะไรบางอย่างขาดหายไปจากตรงนี้
ครอบครัวของอัลแบร์โตมีแค่แม่หัวขบถ ผู้ปฏิบัติกับอัลแบร์โตเป็นคนอื่นคนไกล ต่อให้เขาพยายามแสดงท่าทีที่ห่วงใยแค่ไหนก็ตาม แม่ก็มีแต่ความเฉยชาและความไม่แยแสตอบกลับมา ความสัมพันธ์ระหว่างทั้งคู่เป็นเหมือนเกมจังก้า (เกมบล็อคไม้ที่ผู้เล่นผลัดกันดึงไปมาไม่ให้ไม้ถล่ม) ที่เว้าแหว่ง เหลือแค่รอให้วันใดสักวันมันถล่มลงมา
อย่างไรก็ตาม ทุกอย่างดูเหมือนจะยิ่งตึงเครียดขึ้นเมื่ออัลแบร์โตได้รับแจ้งว่า ตัวเขาได้รับมรดกบางอย่างจากผู้เป็นตา ที่เขาไม่เคยพบเจอสักครั้งในชีวิตด้วยซ้ำ อัลแบร์โตเล่าเรื่องนี้ให้แม่ฟัง แต่แม่กลับพยายามไม่ให้อัลแบร์โตไปรับมรดกนั้นโดยไม่มีเหตุผล เมื่อเป็นเช่นนี้ อัลแบร์โตจึงต้องระหว่างเดินทางไปรับมรดกปริศนาหรือเชื่อฟังตามที่แม่บอก และแน่นอนว่าเขาเลือกอย่างแรก
มรดกที่เขาได้รับมา คืออะไรบางอย่างที่ค่อยๆ ประกอบเรื่องราวของการ์ลอส เซบาสเตียน และตัวเขาเข้าไว้ด้วยกัน เมื่ออัลแบร์โตใช้เวลาอยู่กับมรดกปริศนานี้ขึ้นเรื่อยๆ ตัวเขาก็เริ่มค้นพบจิตวิญญาณบางอย่างที่หายไป ไม่ใช่จากแค่ตัวเขา แต่จากประวัติศาสตร์ของกลุ่มคนอย่างเกย์ที่แทบไม่เคยมีตัวตนบนหน้าบันทึก พวกเขาถูกทำให้ลืม ถูกทำให้เชื่อว่าไม่มีอยู่จริง ทั้งที่เกย์นี่แหละคือส่วนหนึ่งของผู้สร้างประวัติศาสตร์มวลมนุษยชาติขึ้นมา ประวัติศาสตร์แห่งความเจ็บปวด ความรุนแรง และการถูกกดทับ ที่จะไม่มีวันได้เห็นในประวัติศาสตร์เหล่าชายจริงหญิงแท้
การได้รับรู้ถึงโศกนาฏกรรมที่เกิดขึ้นกับเกย์ในยุคสมัยก่อนทำให้อัลแบร์โตค้นพบจิตวิญญาณของการ์ลอสและเซบาสเตียน ดวงหนึ่งคือจิตวิญญาณที่ไม่เคยถูกใช้ ส่วนอีกดวงคือจิตวิญญาณที่เหมือนไม้ต่อ ที่ส่งมอบหมายให้เขาต้องส่งมันไปให้ถึงมือคนที่เฝ้ารอมันอยู่
สิ่งที่เชื่อมโยงทั้ง 3 ยุคสมัยเข้าไว้ด้วยกัน ความเจ็บปวดและความทรมานจากการถูกกีดกันของเหล่าเกย์มากมายที่ต้องใช้ชีวิตอย่างหลบๆ ซ่อนๆ ทั้งหมดเป็นแค่ความลับและจิตวิญญาณที่ไม่ได้รับการปลดปล่อย ต่อให้หัวใจมีความปรารถนาจนเอ่อล้นแค่ไหน ก็ไม่อาจแสดงออกมาได้ เพราะสายตาจะจับจ้องมาที่ผู้กล้าจะทำตามหัวใจตัวเองเสมอ
แล้วมันผิดมากไหมที่แค่ใครคนหนึ่งจะทำตามหัวใจของตัวเอง?
